Nadużywanie przez irański reżim religijnej darowizny 'khums' (Shia religious donation): FinCEN Departamentu Skarbu USA ostrzega banki, aby zgłaszały podejrzane transakcje

WASZYNGTON

Sieć Ścigania Przestępstw Finansowych Departamentu Skarbu USA (FinCEN) wydała ostrzeżenie dla instytucji finansowych, aby zgłaszały przypadki, w których irański reżim przejmuje szyickie darowizny religijne „khums” w celu finansowania działalności państwowej. Departament Skarbu USA ogłosił 15 października, że FinCEN opublikował ostrzeżenie (FIN-2026-Alert008) w ramach Operation Economic Outcast. W alercie FinCEN przedstawił cztery sygnały ostrzegawcze (red flags), na które banki powinny zwracać uwagę podczas transakcji.

FinCEN zwrócił się do banków o zgłaszanie w raportach SAR transakcji związanych z powiązanymi z Iranem organizacjami religijnymi

FinCEN zwrócił się do instytucji finansowych o odwoływanie się do alertu poprzez umieszczenie słowa kluczowego „FIN-2026-IRANCHARITYABUSE” w polu 2 raportu o podejrzanej działalności (SAR) (notatka podmiotu składającego dla FinCEN) oraz w części opisowej SAR. FinCEN oświadczył, że alert wspiera Operation Economic Outcast wymierzoną w Iran i jego pośredników finansowych, w tym Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC). FinCEN poinformował, że alert został opracowany w oparciu o analizę danych z ustawy Bank Secrecy Act (BSA), źródła jawne oraz informacje organów ścigania.

Sekretarz skarbu Scott Bessent oświadczył: „Pod przywództwem prezydenta Trumpa Departament Skarbu nie pozwoli irańskiemu reżimowi na kontynuowanie wieloletniego procederu wykorzystywania instytucji religijnych do napełniania kieszeni swoich elit i finansowania terroryzmu”. Sekretarz Bessent zaznaczył, że gdy instytucje finansowe wykrywają i zgłaszają takie potencjalne nadużycia, organy ścigania zyskują kluczowe informacje niezbędne do izolacji irańskiego reżimu i jego pomocników finansowych.

Departament Skarbu USA wskazał, że reżim w Teheranie znany jest z wykorzystywania pozornie religijnych organizacji w Iranie i krajach sąsiednich do wzbogacania elit, finansowania represji wobec narodu irańskiego oraz wspierania terroryzmu za granicą. Departament Skarbu USA stwierdził, że reżim przejmuje nawet wpłaty khums od społeczności szyickich na całym świecie, aby finansować działania destabilizujące. FinCEN podkreślił w alercie również, że legalne organizacje charytatywne powinny mieć dostęp do usług finansowych i mogą przekazywać środki za pośrednictwem przejrzystych kanałów.

Irański reżim dbał o popleczników przywódcy pod szyldem fundacji charytatywnych

W alercie FinCEN przypomniał, że Biuro Kontroli Aktywów Zagranicznych Departamentu Skarbu USA (OFAC) objęło w 2020 roku sankcjami Fundację Bonyad Mostazafan. Departament Skarbu USA oświadczył wówczas, że choć fundacja ta rzekomo jest instytucją charytatywną pomagającą ubogim i uciskanym, jej majątek został wywłaszczony od narodu irańskiego i służy Najwyższemu Przywódcy do powiększania majątku jego biura, nagradzania sojuszników politycznych i prześladowania wrogów reżimu. FinCEN zacytował także wyjaśnienie Departamentu Skarbu USA, według którego fundacje typu „bonyad” podlegają bezpośrednio Najwyższemu Przywódcy, korzystają ze zwolnień podatkowych i nie muszą przedstawiać swoich budżetów do publicznego zatwierdzenia. Departament Skarbu USA oszacował, że sama fundacja Mostazafan odpowiada za ponad 1% produktu krajowego brutto (PKB) Iranu.

FinCEN poinformował, że w tym samym 2020 roku OFAC wpisał na listę sankcyjną również organizację Reconstruction Organization of the Holy Shrines in Iraq (ROHSI). FinCEN zaznaczył, że organ ten był pozornie instytucją religijną z siedzibą w Iranie i Iraku, lecz w rzeczywistości kontrolowały go Siły Ghods Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC-QF). ROHSI przekazała miliony dolarów kontrolowanej przez IRGC firmie w Iraku. FinCEN stwierdził, że firma ta stanowiła bazę operacyjną irańskiego wywiadu w Iraku oraz ośrodek przerzutu broni i amunicji do wspieranych przez Iran bojówek terrorystycznych.

Irański reżim próbuje przechwytywać nawet khums – darowizny szyickich wiernych

FinCEN zdefiniował khums jako praktykę przekazywania jednej piątej rocznego nadwyżkowego dochodu instytucjom religijnym na cele społeczne i religijne. FinCEN wskazał, że khums odgrywa istotną rolę w społecznościach szyickich. FinCEN podał, że w niektórych przypadkach organizacje przyjmujące te datki zbierają pieniądze w imieniu prominentnych irańskich ajatollahów powiązanych z reżimem lub samego Najwyższego Przywódcy.

FinCEN zauważył, że organizacje te mogą przekazywać środki do Iranu lub podmiotom powiązanym z Iranem za pośrednictwem nieformalnych systemów transferu wartości typu hawala oraz kurierów gotówkowych. FinCEN scharakteryzował hawalę jako system, w którym pośrednicy powiązani z określonymi społecznościami regionalnymi lub etnicznymi transferują fundusze, rozliczając się poprzez handel, gotówkę oraz długoterminowe kompensaty. FinCEN wyjaśnił, że opracowane w alercie sygnały ostrzegawcze mają zastosowanie także wtedy, gdy bezpośredni udział Iranu nie wynika wprost z historii transakcji.

Dwaj mieszkańcy Houston przyznali się do winy w sprawie nielegalnego transferu gotówki z khums z USA do Iranu

FinCEN przytoczył w alercie sprawę ogłoszoną przez Departament Sprawiedliwości USA w 2024 roku jako przykład. Według Biura Prokuratora Federalnego dla Dystryktu Kolumbii Departamentu Sprawiedliwości USA, mieszkający w Houston Muzammil Zaidi i Asim Muzteba Naqvi przyznali się 1 maja 2024 roku do spisku mającego na celu naruszenie sankcji wobec Iranu oraz złamanie ustawy International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Obaj mężczyźni wysyłali do Iranu dziesiątki tysięcy dolarów zebranych w Stanach Zjednoczonych, w tym środki przekazywane w imieniu ówczesnego Najwyższego Przywódcy Alego Hosejniego Chameneia. Departament Sprawiedliwości USA podał, że próbowali oni wywieźć te fundusze do Iranu bez zezwolenia ze strony OFAC.

Z dokumentów sądowych wynika, że Zaidi uzyskał w grudniu 2018 roku upoważnienie do zbierania khums w imieniu różnych imamów. Od grudnia 2018 r. do grudnia 2019 r. obaj mężczyźni przyjmowali od mieszkańców USA wpłaty khums oraz datki pod pretekstem pomocy ofiarom wojny domowej w Jemenie. Według Departamentu Sprawiedliwości USA doprowadzili oni do przekazania tych funduszy do Biura Najwyższego Przywódcy Iranu. Aby uniknąć kontroli organów ścigania, angażowali znajomych i członków rodziny do wywożenia gotówki poza granice USA w kwotach poniżej 10 000 dolarów. Jak poinformował Departament Sprawiedliwości USA, doszło m.in. do sytuacji, w której 25 uczestników pielgrzymki religijnej do Iraku przewiozło gotówkę w bagażu podręcznym.

Agent specjalny kierujący biurem terenowym FBI w Houston, Douglas Williams, powiedział, że Iran od ponad 40 lat finansuje organizacje terrorystyczne eksportujące strach i przemoc na całym świecie. Departament Sprawiedliwości USA przypomniał, że Stany Zjednoczone nakładają sankcje gospodarcze na Iran od 1995 roku, a Departament Stanu USA nieprzerwanie od 1984 roku uznaje Iran za państwowego sponsora terroryzmu. Obaj mężczyźni zostali aresztowani w Houston 18 sierpnia 2020 roku.

FinCEN przedstawił cztery sygnały ostrzegawcze, w tym próby omijania raportowania CTR

FinCEN jako pierwszy sygnał ostrzegawczy wskazał sytuację, w której organizacja charytatywna lub non-profit (NPO) przyjmuje darowizny, nie wykazując przy tym żadnych śladów rzeczywistej działalności dobroczynnej, bądź też otwarcie popiera irański reżim lub jego terrorystyczne ugrupowania powiernicze (proxies). FinCEN podał przykłady, w których poparcie to uwidacznia się w apelach o zbiórki lub w mediach społecznościowych. Drugim sygnałem jest otrzymywanie w krótkim czasie dużych darowizn z nieznanych źródeł, po czym następuje przekazywanie znacznych sum w formie przelewów lub czeków do innych organizacji charytatywnych lub NPO.

Trzecim sygnałem jest powtarzające się zachowanie organizacji charytatywnej, NPO bądź jej pracowników, członków zarządu lub wykonawców, mające na celu uniknięcie złożenia raportu o transakcjach gotówkowych (CTR). FinCEN wymienił modyfikowanie lub anulowanie transakcji po powiadomieniu o konieczności złożenia CTR, rozbijanie transakcji gotówkowych na kwoty poniżej 10 000 dolarów, a także działania mające na celu ominięcie obowiązków prowadzenia dokumentacji. Czwartym sygnałem jest sytuacja, w której klient otrzymuje przelewy od organizacji charytatywnej lub NPO, z którą nie łączą go wyraźne relacje biznesowe, a następnie wypłaca gotówkę lub przekazuje środki w inne miejsca.

FinCEN zaznaczył, że pojedynczy sygnał ostrzegawczy nie przesądza sam w sobie o nielegalnej bądź podejrzanej działalności. FinCEN wskazał, że instytucje finansowe powinny dokonywać całościowej oceny sytuacji, biorąc pod uwagę dotychczasową aktywność finansową klienta, zgodność transakcji z praktyką danej branży oraz występowanie wielu nakładających się sygnałów ostrzegawczych. FinCEN przypomniał bankom o konieczności stosowania opartej na analizie ryzyka procedury należytej staranności wobec klienta (CDD) przy określaniu profilu ryzyka organizacji charytatywnych i klientów non-profit. FinCEN zalecił, aby instytucje finansowe, które wykryją potencjalne naruszenia sankcji, powiadamiały portal zgłoszeniowy OFAC, kontynuując jednocześnie składanie raportów SAR.

Alert stanowi część rozpoczętej 24 sierpnia Operation Economic Outcast

Departament Skarbu USA ogłosił 24 sierpnia, że na polecenie prezydenta Donalda Trumpa zainicjował Operation Economic Outcast – ogólnorządową operację gospodarczą wymierzoną w Iran i jego pośredników. Sekretarz Bessent oświadczył wówczas: „Naszym celem jest odcięcie wszelkich linii życia gospodarczego podtrzymujących ten despotyczny reżim, dopóki Teheran nie zostanie zupełnie sam”. Tego dnia Departament Skarbu ogłosił decyzje sankcyjne obejmujące pięć sektorów: aktywa cyfrowe, technologię, złoto, lotnictwo i żeglugę morską, nakładając restrykcje na blisko 60 podmiotów, osób i statków.

Tego samego dnia Departament Skarbu zawiesił również szereg licencji generalnych OFAC, które zezwalały na niektóre przekazy pieniężne do Iranu. Departament Skarbu poinformował, że zespoły Departamentu Skarbu USA, Departamentu Stanu USA oraz U.S. Department of War domagają się natychmiastowych działań od zagranicznych rządów i wyznaczą poszczególnym państwom terminy na wygaszenie działalności związanej z Iranem. Departament Skarbu USA ostrzegł, że instytucje ułatwiające pranie pieniędzy lub omijanie sankcji na rzecz Iranu mogą zostać odcięte od amerykańskiego systemu finansowego.

Operacja doprowadziła 21 października do sankcji na shadow fleet i pierwszych wezwań administracyjnych FinCEN

Sześć dni po wydaniu alertu, 21 października, Departament Skarbu USA w ramach Operation Economic Outcast nałożył sankcje na kancelarię prawną Karnakis and Karnakis z siedzibą w Panamie i Grecji. Departament Skarbu stwierdził, że kancelaria ta przez lata wspierała irańską żeglugę morską, pośrednio pomagając Iranowi w generowaniu dochodów przeznaczanych na programy wojskowe, zbrojeniowe i nuklearne. Tego samego dnia sankcjami objęto dwóch agentów morskich z siedzibami w Singapurze i Zjednoczonych Emiratach Arabskich oraz flotę statków towarowych, działając na podstawie dekretu wykonawczego 13902 wymierzonego w irański sektor naftowy i petrochemiczny. Wraz z tymi działaniami OFAC wydał licencje generalne GG i HH zezwalające na likwidację i zakończenie transakcji.

Departament Skarbu USA poinformował, że FinCEN, ściśle współpracując z partnerami europejskimi, w tym z Grecją, wystawił pierwsze administracyjne wezwania (subpoenas) na podstawie sekcji 5318(k) ustawy Bank Secrecy Act (BSA) w ramach dochodzenia dotyczącego greckich banków mogących mieć powiązania z Iranem i jego ugrupowaniami powierniczymi. FinCEN wysłał również szereg wniosków o udzielenie informacji dotyczących relacji tych banków z irańskimi instytucjami finansowymi objętymi sankcjami przez OFAC, podał Departament Skarbu USA.

Sekretarz skarbu Scott Bessent oświadczył: „Niezależnie od tego, czy dokonujesz nielegalnych przeładunków ropy na morzu ze statku na statek, czy siedzisz w gabinecie kancelarii prawnej – jeśli wspierasz irański reżim, odnajdziemy cię i obejmiemy sankcjami”. Sekretarz Bessent zaznaczył, że pomagający Iranowi muszą wybrać, czy są „z nami, czy przeciwko nam”. Departament Skarbu opublikował informację o sankcjach także w serwisie X.

Źródła (KST)

• Komunikat prasowy Departamentu Skarbu USA, „Operation Economic Outcast Targets Iranian Regime's Abuse of Religious Charity Networks” (15 października 2026 r.): https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0661
• FinCEN Departamentu Skarbu USA, „FinCEN Alert to Counter Iranian Abuse of Religious Charity Networks” (FIN-2026-Alert008, 15 października 2026 r.): https://www.fincen.gov/system/files/2026-10/FinCEN-Alert-Iranian-Charity-Network-Abuse.pdf
• Komunikat prasowy Departamentu Skarbu USA, „Treasury Launches Unprecedented Campaign Against Iranian Regime on Economic D-Day” (24 sierpnia 2026 r.): https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0613
• Komunikat prasowy Departamentu Skarbu USA, „Operation Economic Outcast Targets Iran’s Shadow Fleet Networks” (21 października 2026 r.): https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0664
• Ostatnie działania Biura Kontroli Aktywów Zagranicznych Departamentu Skarbu USA (OFAC), „Iran-related Designations; … Issuance of Iran-related and Russia-related General Licenses and Amended Frequently Asked Questions” (21 października 2026 r.): https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20261021
• Wpis Departamentu Skarbu USA (USTreasury) w serwisie X (21 października 2026 r.): https://x.com/USTreasury/status/2112956889004679566
• Komunikat prasowy Biura Prokuratora Federalnego dla Dystryktu Kolumbii Departamentu Sprawiedliwości USA, „Scheme to Transfer Money to Iran Results in Guilty Pleas” (1 maja 2024 r.): https://www.justice.gov/usao-dc/pr/scheme-transfer-money-iran-results-guilty-pleas