IISS: „Wojna z Iranem doprowadza modele dyplomatyczne, obronne i gospodarcze państw Zatoki Perskiej do granic możliwości”… W dniu otwarcia Manama Dialogue opublikowano raport strategiczny „The Gulf at War”

Manama, Bahrajn
30 października (czasu lokalnego), w dniu otwarcia IISS Manama Dialogue 2026 (30 października – 1 listopada) odbywającego się w Manamie w Bahrajnie, Międzynarodowy Instytut Studiów Strategicznych (IISS) opublikował raport strategiczny „The Gulf at War: Geopolitical, Defence and Geo-economic Dimensions”.
Raport, składający się z 11 rozdziałów i wniosków, omawia wpływ wojny USA i Izraela przeciwko Iranowi w 2026 roku na politykę zagraniczną, obronność i gospodarkę sześciu państw Zatoki Perskiej: Bahrajnu, Kuwejtu, Omanu, Kataru, Arabii Saudyjskiej oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich (ZEA). IISS zaznaczył we wstępie, że „kluczową tezą niniejszego raportu jest to, że wojna z Iranem podważyła te założenia, doprowadzając modele państw Zatoki w sferze dyplomatycznej, obronnej i gospodarczej do granic wytrzymałości”.
Tego samego dnia IISS zamieścił zdjęcie okładki raportu na swoim oficjalnym koncie w serwisie X, stwierdzając, że „w ciągu ostatnich dwóch dekad kolejne kryzysy wzmocniły globalne znaczenie państw Zatoki”, i dodając, że „najnowszy raport strategiczny IISS analizuje wieloaspektowe konsekwencje wojny Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem w 2026 roku dla polityki zagranicznej oraz priorytetów obronnych i gospodarczych państw Zatoki”.
Over the past two decades, successive crises have reinforced the global significance of the Gulf states.
— IISS News (@IISS_org) 2026년 10월 30일
The latest IISS Strategic Dossier examines the multifaceted implications of the 2026 United States–Israel war with Iran for the foreign policies and defence and economic… pic.twitter.com/nYvSbrZqMj
„Zachwiane założenia amerykańskich gwarancji bezpieczeństwa”… Diagnoza „postamerykańskiej Zatoki”
We wstępie do raportu wskazano, że państwa Zatoki od początku lat 90. budowały swoje systemy obronne i bezpieczeństwa w oparciu o założenie wiarygodnych amerykańskich gwarancji bezpieczeństwa oraz wysuniętej obecności wojsk USA na swoich terytoriach, uznając się za „zbyt duże, by upaść” (too big to fail) ze względu na swoje znaczenie dla globalnego bezpieczeństwa energetycznego i inwestycji zagranicznych. IISS zauważył, że wojna zachwiała tymi założeniami i „przede wszystkim podważyła pewność siebie, jaką państwa Zatoki prezentowały własnym społeczeństwom i światu”.
W części wstępnej IISS prognozuje, że „po wojnie USA mogą nie utrzymać tak dużej wysuniętej obecności wojskowej w Zatoce ze względu na jej podatność na ataki ze strony Iranu”, wskazując, że Stany Zjednoczone najprawdopodobniej ustanowią w zamian większą bazę we wschodniej części Morza Śródziemnego.
Rozdział 3, poświęcony „kształtowaniu się postamerykańskiej Zatoki” (The Making of a Post-American Gulf), określił tę wojnę jako punkt zwrotny w relacjach między Zatoką a USA, porównywalny z wojną w Zatoce Perskiej z 1991 roku. W raporcie odnotowano, że o ile wyzwolenie Kuwejtu pod wodzą USA ugruntowało zorientowaną na Waszyngton architekturę bezpieczeństwa w regionie, o tyle wojna z Iranem z dużym prawdopodobieństwem odwróci ten układ.
W raporcie wskazano, że polityka bezpieczeństwa państw Zatoki przesuwa się w stronę samowystarczalności i budowy sojuszy regionalnych, podając jako przykłady „Wspólne porozumienie obronne z Mekki” między Pakistanem, Arabią Saudyjską i Turcją oraz zacieśnianie więzi bezpieczeństwa między ZEA a Izraelem. Dodano jednak, że nie przełożyło się to na wzmocnienie obrony zbiorowej na szczeblu Rady Współpracy Zatoki Perskiej (GCC).
Sukcesy i ograniczenia obrony powietrznej… „Odpowiedź na tani atak masowy głównym priorytetem”
W wymiarze wojskowym raport wskazał na słabości państw Zatoki, w tym nadmierne uzależnienie od produkowanych w USA systemów obrony powietrznej i przeciwrakietowej oraz amunicji, brak regionalnej integracji obronnej, deficyt zdolności przeciwminowych, ograniczone środki odwetu, a także niekorzystny stosunek kosztów w przypadku przechwytywania tanich bezzałogowców (UAV) i pocisków rakietowych za pomocą kosztownych systemów.
W rozdziale 5 odnotowano, że według przeprowadzonej przez IISS analizy danych ujawnionych do 6 marca (pierwszego tygodnia wojny) ZEA przechwyciły około 93% nadlatujących pocisków, Katar 89%, natomiast ogólny wskaźnik przechwyceń w Bahrajnie wyniósł 76%. W raporcie odnotowano, że do zawieszenia broni 8 kwietnia przeciwko ZEA użyto ponad 3000 rakiet balistycznych oraz dronów uderzeniowych jednokierunkowego działania (OWA), a połowa całej broni użytej przez Iran przeciwko państwom Zatoki była wycelowana w ZEA.
Uwzględniono także kwestie dotyczące Korei Południowej. Raport odnotował, że Korea Południowa dostarczyła ZEA pociski przechwytujące Cheongung-II (KM-SAM Block II), które według doniesień osiągnęły 96-procentową skuteczność przechwyceń. Wskazano także, że Korea Południowa wyeksportowała system KM-SAM Block II do ZEA w 2022 roku, a Arabia Saudyjska podpisała umowę na jego zakup w 2024 roku, co oznacza, że znakomita skuteczność operacyjna tego systemu w ZEA może ułatwić pozyskanie nabywców dla systemu L-SAM Block I, którego wdrożenie zaplanowano na 2027 rok. W raporcie oceniono również, że z wyjątkiem Korei Południowej państwa azjatyckie silnie uzależnione od energii z Zatoki wykazywały znacznie większą bierność w kwestii obrony państw regionu.
Zgodnie z rozdziałem 5 raportu państwa Zatoki odparły 4670 dronów uderzeniowych OWA oraz ponad 1400 pocisków balistycznych – opierając się na danych zagregowanych z komunikatów resortów obrony, rządów i doniesień medialnych – podczas gdy pociski manewrujące do atakowania celów lądowych (LACM) użyte zostały w stosunkowo niewielkiej liczbie. W raporcie podano, że Katar osiągnął 97% skuteczności przechwytywania rakiet i 72% w przypadku bezzałogowców, natomiast Bahrajn odnotował 86% w przypadku rakiet i 71% dla bezzałogowców. W raporcie odnotowano również, że Katar przechwycił i zestrzelił dwa irańskie samoloty szturmowe Suchoj Su-24 Fencer-D. IISS ocenił, że „ogólny wskaźnik przechwyceń w państwach Zatoki, USA i innych krajach sojuszniczych utrzymywał się na bardzo wysokim poziomie przez cały czas trwania konfliktu”.
W raporcie odnotowano, że trzonem obrony powietrznej Bahrajnu był zmodernizowany system Patriot PAC-3, wzmocniony dodatkowym rozmieszczeniem baterii Patriot przez USA, a zmodernizowane bahrajńskie myśliwce F-16 wykonywały loty patrolowe w celu zwiększenia gęstości dozoru nad wyspą. Państwa Zatoki odpowiadały za pośrednictwem krajowych, a nie regionalnych struktur obrony powietrznej pod koordynacją łącznikową (reachback) z USA, podczas gdy Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) koordynowało operacje ofensywne z Tampy na Florydzie oraz bazy sił powietrznych Shaw Air Force Base w Karolinie Południowej.
W raporcie zestawiono również pomoc wojskową ze strony państw partnerskich. Zgodnie z raportem Izrael rozmieścił w ZEA jedną baterię Iron Dome, laserowy system przechwytujący Iron Beam oraz kilkudziesięciu żołnierzy, a także udostępnił systemy obserwacyjne Spectro do wykrywania dronów i przekazywał ZEA dane wywiadowcze w czasie rzeczywistym na temat irańskich startów rakietowych. W raporcie odnotowano, że przedstawiciele władz USA informowali o przerzuceniu pocisków przechwytujących Patriot z Europy oraz regionu Indo-Pacyfiku na Bliski Wschód i wysłaniu do Zatoki 10 000 pocisków przechwytujących Merops przeciwko bezzałogowcom, aby wzmocnić ochronę wojsk amerykańskich przed irańskimi dronami. Odnotowano ponadto, że Francja wysłała dodatkowo sześć myśliwców Rafale do ZEA, Wielka Brytania cztery myśliwce Typhoon do Kataru, a Pakistan skierował 8000 żołnierzy wraz z myśliwcami JF-17 i rakietami przeciwlotniczymi dalekiego zasięgu HQ-9 do bazy lotniczej King Abdulaziz Air Base w Arabii Saudyjskiej.
31 października IISS, cytując treść raportu na swoim oficjalnym koncie w serwisie X, poinformował, że „odpowiedź na tani atak masowy (cheap mass) stała się głównym wymogiem dla struktur obrony powietrznej w Zatoce”, publikując tabelę zestawiającą naziemne środki uderzeniowe dalekiego zasięgu państw Zatoki, w tym południowokoreańskie wieloprowadnicowe wyrzutnie rakietowe K239 Chunmoo eksploatowane przez Arabię Saudyjską i ZEA.
Countering cheap mass has become the primary requirement for Gulf air defenders. Systems that can counter uncrewed aerial vehicles with sufficient magazine depth and at sustainable price points are available. However, sensor integration to find and fix the targets, as well as the… pic.twitter.com/SGgiPB9Y92
— IISS News (@IISS_org) 2026년 10월 31일
„Walka o kontrolę nad Ormuz kluczowym elementem fazy porozjemczej”
We wnioskach raportu oceniono, że „walka o to, kto kontroluje Cieśninę Ormuz, była decydującą cechą fazy po zawieszeniu broni w wojnie z Iranem”. IISS wskazał, że Stany Zjednoczone osłabiły zdolność Iranu do zakłócania żeglugi poprzez uderzenia w jego przybrzeżne systemy dozoru, zasoby morskie i wyrzutnie rakietowe, podczas gdy państwa Zatoki pod amerykańską osłoną zwiększyły transport ropy naftowej i produktów rafinowanych, stosując rejsy nocne, wyłączanie transponderów AIS oraz przeładunki ze statku na statek w Zatoce Omańskiej.
W raporcie oceniono, że uścisk Iranu na cieśninie osłabł, zauważając, iż według stanu na połowę września 2026 roku różne szacunki określają przepustowość przez cieśninę na średnio od 5 do 10 milionów baryłek dziennie.
W odniesieniu do ryzyka eskalacji w raporcie ostrzeżono, że prowadzona przez USA operacja „Economic Outcast” (Operation Economic Outcast) – obejmująca sankcje wtórne wobec irańskich partnerów finansowych i handlowych – wraz z blokadą irańskich portów może sprowokować działania militarne o wysokiej intensywności, jeśli reżim w Teheranie znajdzie się pod silną presją wewnętrzną. Odnotowano również, że w wyniku ataków z połowy września doszło do wstrzymania pracy rurociągu Wschód-Zachód w Arabii Saudyjskiej, co wywindowało ceny ropy powyżej 100 dolarów za baryłkę.
Szok gospodarczy: „Geografia zadecydowała o losach”… Cios w wiarygodność dostawców energii
Rozdział 8, poświęcony skutkom gospodarczym, wskazał, że przed wojną przez Cieśninę Ormuz przepływała około jedna piąta globalnego zużycia ropy naftowej oraz światowego handlu skroplonym gazem ziemnym (LNG), a sama cieśnina stanowiła newralgiczny punkt dla bezpieczeństwa żywnościowego, przez który transportowano do 30% nawozów będących przedmiotem handlu międzynarodowego. W raporcie odnotowano, że kraje członkowskie Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) podjęły 11 marca decyzję o rekordowym uwolnieniu 400 milionów baryłek rezerw strategicznych, jako że straty w dostawach z Zatoki przekroczyły 13 milionów baryłek dziennie. Zwrócono też uwagę, że w kwietniu Bank Światowy obniżył prognozę wzrostu gospodarczego dla sześciu państw Zatoki na 2026 rok z 4,4% do 1,3%.
W raporcie przeanalizowano, że „skutki gospodarcze wojny różnią się znacząco pomiędzy sześcioma państwami Zatoki i są zdeterminowane głównie przez geografię oraz infrastrukturę”, wyjaśniając, że podczas gdy Oman, Arabia Saudyjska i ZEA – których zależność od Cieśniny Ormuz jest jedynie częściowa – kontynuowały eksport węglowodorów i korzystały z wysokich cen ropy, Bahrajn, Kuwejt i Katar, zależne wyłącznie od cieśniny, nie miały takiej możliwości.
Rozdział 11, dotyczący eksportu energii, konkluduje, że „wojna nie sprawiła, że surowce energetyczne z Zatoki stały się zastępowalne, lecz historyczna reputacja wiarygodnego dostawcy została nieodwracalnie nadszarpnięta”. W raporcie wskazano, że podpisane w czerwcu 2026 roku przez USA i Iran memorandum z Islamabadu ujawniło przepaść między formalnym dostępem tranzytowym a zaufaniem komercyjnym, a dywersyfikacja tras transportowych decyduje obecnie o względnej odporności.
Ocena wojny z Iranem według IISS… Odporność Zatoki „stosunkowo wysoka”
We wnioskach rozdziału 2, poświęconego perspektywie irańskiej, IISS ocenił, że „mimo głośnych deklaracji Iran nie wygrał tej wojny”, stwierdzając, że według większości obiektywnych wskaźników osiągnięć społeczno-gospodarczych i militarnych Iran we wrześniu 2026 roku znajdował się w znacznie gorszym położeniu niż w lutym tego samego roku czy w czerwcu 2025 roku.
Wnioski rozdziału 1 wskazały, że państwa Zatoki stały się zakładnikami irańskiej strategii horyzontalnej i asymetrycznej eskalacji wymierzonej w silniejszych przeciwników, a mianowicie USA i Izrael. W raporcie stwierdzono, że ani zaangażowanie dyplomatyczne z Iranem, ani więzi gospodarcze, ani amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa nie uchroniły państw Zatoki przed irańskimi atakami, pozostawiając im niewiele alternatyw poza rozwijaniem zdolności do samodzielnego i zbiorowego odstraszania oraz obrony przed irańską agresją.
Rozdział 10, omawiający bezpieczeństwo żywnościowe i wodne oraz ciągłość działania przedsiębiorstw, ocenił, że państwa Zatoki wykazały stosunkowo wysoki poziom odporności, utrzymując nieprzerwane dostawy energii elektrycznej, żywności i wody, z wyjątkiem ograniczonych przerw w dostawie prądu w Kuwejcie i Bahrajnie. Raport zwrócił jednak uwagę, że między USA a Iranem nie osiągnięto ostatecznego porozumienia, a kruche zawieszenie broni pozostawia otwartą furtkę do wznowienia ataków na kraje Zatoki. Wskazano na konieczność przeprowadzenia szeroko zakrojonych reform, w tym decentralizacji i redundancji infrastruktury krytycznej, znacznej rozbudowy zapasów strategicznych oraz zwiększenia krajowej produkcji żywności i wody.
„Potwierdzono także wartość dodaną dyplomacji Zatoki”… Wnioskiem deeskalacja poprzez dyplomację
We wnioskach raportu oceniono, że choć urzędnicy państw Zatoki obawiali się, iż stan „ani wojny, ani pokoju” zaszkodzi zaufaniu inwestorów i biznesu, to nie zdołali doprowadzić konfliktu do ostatecznego rozstrzygnięcia dyplomatycznego. Jednocześnie IISS ocenił, że „wojna pokazała również wartość dodaną dyplomacji Zatoki”, przy czym Katar odegrał kluczową rolę wraz z Pakistanem w wynegocjowaniu memorandum z Islamabadu, a mediacje Omanu w sprawie zasad tranzytu przez Ormuz okazały się niezbędne. W raporcie wskazano także, że Bahrajn jako niestały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ będzie nadal dbał o obecność kwestii bezpieczeństwa Zatoki w agendzie Rady.
W raporcie zaznaczono również, że w początkowej fazie wojny państwa Zatoki otwarcie manifestowały rozbieżne stanowiska co do sposobu postępowania wobec Iranu – Arabia Saudyjska i Katar opowiadały się za deeskalacją, podczas gdy ZEA preferowały „kompleksową” likwidację irańskiego zagrożenia.
Przed oficjalną publikacją raportu, 28 października na swoim koncie w serwisie X, IISS zaprezentował treść rozdziału poświęconego eksportowi energii, pisząc: „Irańskie ataki na instalacje energetyczne w Zatoce oraz w Cieśninie Ormuz doprowadziły do bezprecedensowych zakłóceń w eksporcie energii z regionu i na światowych rynkach surowców energetycznych”.
Iran’s attacks on Gulf energy facilities and in the Strait of Hormuz have resulted in unprecedented disruption to Gulf energy exports and global energy markets.
— IISS News (@IISS_org) 2026년 10월 28일
The upcoming IISS Strategic Dossier examines the multifaceted implications of the 2026 United States–Israel war with… pic.twitter.com/JM7Pz9cJot
Źródła (KST)
- IISS „The Gulf at War: Geopolitical, Defence and Geo-economic Dimensions” (30.10.2026): https://www.iiss.org/publications/strategic-dossiers/the-gulf-at-war-strategic-security-and-geo-economic-dimensions/
- Raport IISS PDF (30.10.2026): https://www.iiss.org/globalassets/media-library---content--migration/files/publications---free-files/strategic-dossier/md-dossier-2026/iiss_the-gulf-at-war_30102026.pdf
- IISS „Introduction” (30.10.2026): https://www.iiss.org/publications/strategic-dossiers/the-gulf-at-war-strategic-security-and-geo-economic-dimensions/introduction/
- Oficjalne konto IISS na platformie X (30.10.2026): https://x.com/IISS_org/status/2116153658349883541
- Oficjalne konto IISS na platformie X (31.10.2026): https://x.com/IISS_org/status/2116553323339710749
- Oficjalne konto IISS na platformie X (28.10.2026): https://x.com/IISS_org/status/2115420336074236364