Filipińska antykomunistyczna grupa zadaniowa domaga się śledztwa ONZ w sprawie 98 zabójstw i egzekucji pozasądowych cywilów przypisywanych komunistycznym rebeliantom

FILIPINY

Rządowy organ ds. przeciwdziałania komunistycznej rebelii na Filipinach – Narodowa Grupa Zadaniowa ds. Zakończenia Lokalnego Komunistycznego Konfliktu Zbrojnego (NTF-ELCAC) – na konferencji prasowej FAQCheck 19 października (czasu lokalnego) zwróciła się do Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i międzynarodowych organów praw człowieka o zbadanie 98 przypadków zabójstw i egzekucji pozasądowych cywilów. NTF-ELCAC przypisuje te zdarzenia Komunistycznej Partii Filipin-Nowej Armii Ludowej-Narodowemu Frontowi Demokratycznemu (CPP-NPA-NDF). Według NTF-ELCAC 90 z 98 przypadków miało miejsce na wyspie Negros. Treść konferencji przekazała państwowa agencja informacyjna PNA o godz. 18.39 (czasu filipińskiego).

NTF-ELCAC: od 2021 r. do października br. odnotowano 98 przypadków

Na konferencji wystąpiła adwokat Liza Fidelis Cañada, rzeczniczka sekretariatu krajowego NTF-ELCAC i dyrektor biura ds. współpracy z interesariuszami. Cañada powiedziała, że od 2021 r. do października 2026 r. odnotowano 98 przypadków zabójstw i egzekucji pozasądowych, których prawdopodobnie dopuściła się CPP-NPA-NDF. Liczba 98 pochodzi od NTF-ELCAC, a artykuł PNA nie podaje, kto i w jaki sposób rejestrował te przypadki.

W podziale na lata było to 3 przypadki w 2021 r., 3 w 2022 r., 21 w 2024 r. i 37 w 2025 r. W tym roku od stycznia do października odnotowano 34 przypadki. Danych za 2023 r. nie przedstawiono. Od 2024 r. do października tego roku odnotowano 92 przypadki, co oznacza, że większość zdarzeń przypada na ostatnie trzy lata.

Liczba wzrosła z 59 w maju do 98 w ciągu pięciu miesięcy

Sekretariat krajowy NTF-ELCAC w oświadczeniu z 26 maja, podpisanym przez ówczesnego dyrektora wykonawczego Ernesta C. Torresa Jr. (Ernesto C. Torres Jr.), podał, że od 2021 r. do maja 2026 r. odnotował co najmniej 59 zabójstw i egzekucji pozasądowych związanych z „piętnowaniem jako szpieg” (spy-tagging). Według oświadczenia 51 z nich miało miejsce w Regionie Wyspy Negros (Negros Island Region), w tym 41 w prowincji Negros Occidental i 10 w prowincji Negros Oriental. Według ówczesnego oświadczenia 49 z 51 przypadków miało miejsce między styczniem 2025 r. a majem 2026 r.

W tym samym oświadczeniu NTF-ELCAC podała, że zbiera i weryfikuje ponad 20 kolejnych przypadków z udziałem cywilów i sił rządowych, a łączna liczba może sięgnąć około 85 na Negros i blisko 90 w całym kraju. Ujawnione 19 października liczby – 98 przypadków, w tym 90 na Negros – przekraczają te szacunki.

1 września delegacja kierowana przez dyrektora wykonawczego sekretariatu krajowego NTF-ELCAC, wiceministra Danila G. Pamonaga (Danilo G. Pamonag), przedstawiła starszej doradczyni ds. praw człowieka w Biurze Wysokiego Komisarza NZ ds. Praw Człowieka (OHCHR) Signe Poulsen (Signe Poulsen) 71 przypadków arbitralnych zabójstw i naruszeń praw człowieka przez CPP-NPA odnotowanych przez sekretariat od stycznia 2025 r. – podała NTF-ELCAC. Według NTF-ELCAC Poulsen przyjęła materiały i zobowiązała się przekazać je właściwym międzynarodowym mechanizmom praw człowieka. Pamonag powiedział wówczas: „Nie może być wybiórczego stosowania praw człowieka” (There can be no selective application of human rights).

NTF-ELCAC: na Negros kolejno ginęli ponad 70-letni seniorzy, rolnicy i byli rebelianci, którzy złożyli broń

NTF-ELCAC w majowym oświadczeniu wymieniła z nazwiska poszczególne ofiary. Według NTF-ELCAC 3 lutego zginęła Leonora Anguit (Leonora Anguit, 74 lata) z barangayu Tapi w mieście Kabankalan w prowincji Negros Occidental, a do zabójstwa przyznało się „Dowództwo Armanda Sumayanga Jr.” (ASJC) NPA. NTF-ELCAC stwierdziła: „Babcia Leonora nie zginęła w walce. Nie była uzbrojoną bojowniczką” (Lola Leonora was not killed in combat. She was not an armed fighter).

NTF-ELCAC podała, że po starciu w Toboso 19 kwietnia nastąpiła seria zabójstw. 22 kwietnia w mieście Sipalay zginął Lindio Alvino (42 lata), 5 maja w Calatravie – rolnik Jemar Mahusay (53 lata), 13 maja również w Calatravie – rolnik Gerry Baitan (53 lata), a 19 maja w Binalbagan – były rebeliant Joseph Agustin (38 lat). Wszystkie cztery miejsca leżą w prowincji Negros Occidental. Oświadczenie wymieniło też jako ofiary z 2026 r. pracownika kościelnego Reya Norquianę i 72-letniego byłego urzędnika barangayu (najmniejszej jednostki administracyjnej na Filipinach) Rodulfa Fajarda.

Zabójstwa na Negros były problemem także w 2024 r. Dowódca 303. Brygady Piechoty armii Filipin gen. bryg. Orlando Edralin (Orlando Edralin) w oświadczeniu z 13 maja 2024 r. podał, że od drugiego tygodnia kwietnia do pierwszego tygodnia maja tamtego roku w kilku odległych wsiach w prowincji Negros Occidental zabito co najmniej ośmiu cywilów. Według artykułu PNA NPA we własnym komunikacie prasowym wskazała ofiary jako „agentów wojska” (military agents). Edralin stwierdził, że zabójstwa są „nie tylko odrażające, ale też stanowią rażące naruszenie praw człowieka i zasad humanitaryzmu” (not only abhorrent but also a gross violation of human rights and the principles of humanity).

Rzeczniczka Cañada: „oskarżenie o szpiegostwo stało się wyrokiem śmierci”, to morderstwa

Według NTF-ELCAC ofiarami są rolnicy, robotnicy, kobiety, osoby starsze, urzędnicy barangayów, „społeczni strażnicy pokoju” (community peacekeepers) oraz byli rebelianci, którzy złożyli broń i wrócili do społeczeństwa. Cañada powiedziała, że wiele ofiar przed śmiercią napiętnowano jako informatorów rządu lub „szpiegów” (spies). NTF-ELCAC twierdzi, że nie było żadnego prawomocnego postępowania sądowego (without any lawful judicial process).

Cañada powiedziała: „Samo oskarżenie o szpiegostwo stało się wyrokiem śmierci” (A mere accusation of being a spy has become a death sentence). Cañada nazwała to „morderstwem przebranym za rewolucyjną dyscyplinę” (murder masquerading as revolutionary discipline) i dodała: „To nie są akty rewolucyjne. To są morderstwa” (These are not revolutionary acts. These are murders).

NTF-ELCAC zażądała natychmiastowego zaprzestania wszelkich zabójstw celowych. Cañada twierdziła, że taka przemoc pokazuje „rosnącą desperację” (growing desperation) pozostałości CPP-NPA-NDF. Artykuł PNA podał, że spadek wpływów tych sił zbiegł się z poszerzeniem możliwości w zakresie pokoju, usług publicznych i rozwoju.

NTF-ELCAC zwróciła się do ONZ i organizacji międzynarodowych z czterema prośbami: o niezależne zbadanie 98 przypadków, zabezpieczenie dowodów, ustalenie osób, które zleciły lub wykonały zabójstwa, oraz o postępowanie karne wobec odpowiedzialnych. NTF-ELCAC wezwała też filipińskie organizacje praw człowieka i różne środowiska do poparcia bezstronnego śledztwa. Cañada powiedziała: „98 udokumentowanych przypadków wymaga 98 odpowiedzi” (Ninety-eight documented incidents demand 98 answers). NTF-ELCAC w majowym oświadczeniu wzywała Komisję Praw Człowieka Filipin (CHR) do „działania bez zwłoki” (act with dispatch).

Ustawa nr 9851 uznaje egzekucje bez sądu za zbrodnie wojenne i nie przewiduje ich przedawnienia

Cañada jako podstawę prawną wskazała wspólny art. 3 konwencji genewskich i dodała, że w stosownych przypadkach zastosowanie ma też II Protokół dodatkowy. Zgodnie z opublikowanym przez OHCHR tekstem IV konwencji genewskiej z 1949 r. art. 3 ust. 1 lit. a zakazuje „zamachów na życie i nietykalność cielesną, a w szczególności zabójstw we wszelkiej postaci” (Violence to life and person, in particular murder of all kinds), a lit. d – wydawania wyroków i wykonywania kar „bez uprzedniego wyroku wydanego przez należycie ustanowiony sąd” (without previous judgment pronounced by a regularly constituted court).

Przywołana przez Cañadę filipińska ustawa nr 9851 to zatwierdzona 11 grudnia 2009 r. „filipińska ustawa o zbrodniach przeciwko międzynarodowemu prawu humanitarnemu, ludobójstwie i innych zbrodniach przeciwko ludzkości”. Zamieszczony w elektronicznej bibliotece Sądu Najwyższego Filipin tekst art. 4 lit. b uznaje za zbrodnie wojenne poważne naruszenia wspólnego art. 3 popełnione w niemiędzynarodowym konflikcie zbrojnym wobec „osób niebiorących czynnego udziału w działaniach zbrojnych” (persons taking no active part in the hostilities). Pkt 1 tej litery wymienia zamachy na życie i nietykalność cielesną, w tym „umyślne zabójstwa” (willful killings), a pkt 4 – „wydawanie wyroków i wykonywanie egzekucji bez uprzedniego wyroku” (The passing of sentences and the carrying out of executions without previous judgment).

Art. 3 lit. c tej samej ustawy, definiując konflikt zbrojny, uznaje za niemiędzynarodowy konflikt zbrojny „długotrwałą przemoc zbrojną” (protracted armed violence) między władzami państwowymi a zorganizowanymi grupami zbrojnymi. Nie obejmuje on wewnętrznych niepokojów, takich jak zamieszki czy „odosobnione i sporadyczne akty przemocy” (isolated and sporadic acts of violence). Cañada zastrzegła na konferencji, że do stwierdzenia zbrodni wojennej konieczne jest zbadanie znamion prawnych i indywidualnej odpowiedzialności karnej.

Art. 7 przewiduje w razie stwierdzenia winy karę reclusion temporal (reclusion temporal) w średnim i najwyższym wymiarze oraz grzywnę od 100 tys. do 500 tys. peso. W przypadkach szczególnie poważnych, np. gdy czyn spowodował śmierć lub ciężkie obrażenia, przewidziano karę reclusion perpetua (reclusion perpetua) i grzywnę od 500 tys. do 1 mln peso. Art. 10 przewiduje karanie przełożonych, którzy wiedzieli lub powinni byli wiedzieć o czynach podwładnych, a nie zapobiegli im, „jako sprawców” (as a principal), a art. 11 stanowi, że przestępstwa z tej ustawy nie ulegają przedawnieniu. NTF-ELCAC zażądała na konferencji ustalenia nie tylko wykonawców, ale także tych, którzy „zlecili” (ordered) zabójstwa.