Nowa ustawa blokująca cudzoziemcom dopłatę zaległych składek emerytalnych pomija tych, którzy już dopłacili; prezydent Lee w dniu ogłoszenia: „potrzebne działania wobec wcześniejszych dopłat”

SEUL

Znowelizowana ustawa o powszechnym systemie emerytalnym (ustawa nr 22096), która co do zasady blokuje ubezpieczonym cudzoziemcom późniejsze opłacenie (dopłatę) zaległych składek emerytalnych, została 20 października ogłoszona i weszła w życie, ale cudzoziemcy, którzy już złożyli wniosek o dopłatę, nie podlegają nowemu przepisowi. Prezydent Lee Jae-myung powiedział tego samego dnia na 45. posiedzeniu rządu, któremu przewodniczył w Pałacu Prezydenckim (Cheong Wa Dae): „Zmieniliśmy ustawę, żeby w przyszłości nie było to możliwe, ale potrzebne są działania wobec tych, którzy dopłacili wcześniej”. Osoby, wobec których prezydent wspomniał o działaniach, to te, które przepisy przejściowe ustawy ogłoszonej tego samego dnia pozostawiły poza zakresem jej stosowania. Po raz pierwszy zasada wzajemności, obowiązująca dotąd przy przystąpieniu do systemu emerytalnego i jednorazowym zwrocie, została rozszerzona na dopłaty. W międzyczasie nowelizacje z 2016 i 2017 r. poszerzyły zakres dopłat, a w zmianach przepisów o dopłatach z 2020 i 2025 r. również nie uwzględniono wzajemności wobec cudzoziemców.

Nowa ustawa blokuje tylko wnioski złożone po wejściu w życie, a dotychczasowe dopłaty pozostawia bez zmian

Nowelizacja dodała ust. 6 do art. 126, który reguluje przepisy szczególne dotyczące cudzoziemców. Zasadnicza treść brzmi: „Art. 92 nie stosuje się do ubezpieczonych cudzoziemców”. Art. 92 to przepis o późniejszym opłaceniu składek emerytalnych. Zastrzeżenie przewiduje dwa wyjątki. Pkt 1 dotyczy cudzoziemców spełniających jednocześnie dwa warunki. Lit. a wymaga, by „prawo państwa pochodzenia cudzoziemca przewidywało, w odniesieniu do emerytury odpowiadającej emeryturze z powszechnego systemu emerytalnego na podstawie niniejszej ustawy, możliwość późniejszego opłacenia składek emerytalnych odpowiadającego art. 92”, a lit. b, by „przepisy prawa państwa pochodzenia cudzoziemca, o których mowa w lit. a, miały zastosowanie do obywateli Republiki Korei”. To warunek wzajemności: Korea zezwala na dopłatę obywatelom państw, które zezwalają na nią Koreańczykom. Pkt 2 dotyczy „cudzoziemców określonych w rozporządzeniu prezydenta z uwzględnieniem takich cech, jak status pobytowy, okres zamieszkiwania w kraju i okres opłacania składek emerytalnych”.

Termin stosowania określa art. 5 ust. 1 przepisów przejściowych. Brzmi on: „Znowelizowany przepis art. 126 ust. 6 stosuje się do ubezpieczonych cudzoziemców, którzy po wejściu w życie niniejszej ustawy złożą wniosek o późniejsze opłacenie składek zaległych”. Nowy przepis nie dotyczy cudzoziemców, którzy przed wejściem w życie ustawy złożyli wniosek o dopłatę i uzyskali uznanie okresu ubezpieczenia.

Ta sama ustawa objęła zasadą wzajemności również dodatek na członków rodziny pozostających na utrzymaniu świadczeniobiorców cudzoziemców. Nowy art. 126 ust. 2 stanowi, że cudzoziemcom uprawnionym do świadczeń „nie wypłaca się dodatku na członków rodziny pozostających na utrzymaniu, o którym mowa w art. 52”. Struktura wyjątków jest taka sama jak w przepisie o dopłatach. Jeśli prawo państwa pochodzenia cudzoziemca przewiduje doliczanie do świadczeń emerytalnych określonej kwoty w zależności od liczby osób na utrzymaniu, a przepis ten ma zastosowanie także do koreańskich świadczeniobiorców, cudzoziemiec może otrzymać dodatek; wyjątkiem są też cudzoziemcy określeni w rozporządzeniu prezydenta. Art. 4 przepisów przejściowych stosuje ten przepis do praw do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej nabytych po wejściu ustawy w życie, ale zarazem stanowi, że jeśli osoba, która nabyła prawo przed wejściem ustawy w życie, zostanie objęta wyłączeniem, to małżonek, dzieci i rodzice, którzy spełnią warunki po wejściu w życie, nie są uwzględniani przy obliczaniu dodatku. Przepis o dodatku na członków rodziny zablokował dodawanie nowych osób na utrzymaniu także świadczeniobiorcom sprzed wejścia w życie ustawy, natomiast przepis o dopłatach stosuje się dopiero do wnioskodawców po wejściu w życie.

Wyjątek określany rozporządzeniem prezydenta (art. 126 ust. 6 pkt 2) zgodnie z art. 1 przepisów przejściowych wchodzi w życie po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia. Określenie, jakie statusy pobytowe i okresy zamieszkiwania będą stanowić wyjątek, pozostawiono rozporządzeniu prezydenta. Art. 5 ust. 2 przepisów przejściowych pozwala cudzoziemcom objętym wyjątkiem, którzy w ciągu tych sześciu miesięcy nabyli prawo do emerytury, złożyć wniosek o dopłatę w ciągu trzech miesięcy od dnia wejścia w życie tego przepisu. Ten sam ustęp stanowi, że w tym celu cudzoziemiec taki „może, niezależnie od art. 13 ust. 1, złożyć w Krajowej Służbie Emerytalnej wniosek o przystąpienie i stać się dobrowolnie kontynuującym ubezpieczenie”.

Tego samego dnia prezydent poruszył kwestię „działań wobec tych, którzy dopłacili wcześniej”

Według pisemnego briefingu Kang Yu-jung, głównej rzeczniczki Pałacu Prezydenckiego (Cheong Wa Dae), z 20 października na posiedzeniu przedstawiono trzy raporty resortów: wyniki piątego startu rakiety Nuri, statystyki wypadków śmiertelnych objętych dochodzeniami w sprawie katastrof oraz działania wspierające przeprowadzenie egzaminu CSAT (na studia) w roku akademickim 2027. Wypowiedź o dopłatach cudzoziemców padła po dyskusji o wsparciu składek emerytalnych młodych. Prezydent Lee powiedział: „Nie do przyjęcia jest to, że ktoś, uciekając się do kruczków, czerpie z zasobów emerytalnych, które ja wpłaciłem, korzyści większe niż jego wkład”. Dodał: „Uważam, że w razie potrzeby można zmienić przepisy lub wytyczne”. Artykuł o posiedzeniu rządu opublikowany tego samego dnia przez Korea Policy Briefing przytoczył tę samą wypowiedź.

Właściwe ministerstwo, Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, przedstawiło na posiedzeniu rządu 20 października punkt dotyczący współpracy w promowaniu wstępnych zapisów do „wsparcia pierwszej w życiu składki młodych”.

Na tym samym posiedzeniu, w odniesieniu do „wsparcia pierwszej w życiu składki młodych”, w ramach którego od przyszłego roku państwo będzie pokrywać pierwszą składkę emerytalną młodych w wieku 18–26 lat, prezydent Lee zastanawiał się, czy rozsądne jest liczenie na to, że wnioski złoży tylko część młodych, skoro objęcie wszystkich korzyścią byłoby zbyt dużym obciążeniem dla budżetu, i polecił rozważyć podniesienie minimalnego wieku przystąpienia do poziomu możliwego do udźwignięcia. Prezydent Lee stwierdził, że sprzeciw młodych wydaje się wynikać z nieporozumienia, i że program w dużej mierze daje im też szansę i prawo do wydłużenia okresu ubezpieczenia.

Rząd zapowiada przeciwdziałanie nadużyciom przez weryfikację faktycznego pobytu i wzajemność

Rząd tłumaczy, że jeszcze przed nowelizacją ustawy zmienił kryteria weryfikacji. W streszczeniu materiału opublikowanego 1 września w Korea Policy Briefing ministerstwo zdrowia ogłosiło „weryfikację faktycznego pobytu cudzoziemców od 31 sierpnia i rygorystyczną kontrolę w celu zapobiegania nadużyciom”. W materiale prasowym z 1 września Krajowa Służba Emerytalna i ministerstwo zdrowia podały, że „od 31 sierpnia, gdy cudzoziemiec złoży wniosek o późniejsze opłacenie (dalej »dopłatę«) składek emerytalnych, weryfikowany jest faktyczny pobyt, a odpowiednie dokumenty są rygorystycznie sprawdzane”. Obie instytucje podały, że usprawniają system, „ponieważ wielokrotnie wskazywano przypadki, w których cudzoziemcy pobierają emeryturę z powszechnego systemu dzięki dopłacie mimo krótkiego okresu ubezpieczenia”.

Nowe kryteria zawęziły okres zamieszkiwania, będący warunkiem dopłaty, do „»okresu faktycznego zamieszkiwania w kraju«, a nie okresu rejestracji cudzoziemca i utrzymywania statusu pobytowego”. Cudzoziemcy składający wniosek muszą obowiązkowo przedstawić zaświadczenie o przekroczeniach granicy, a Służba podała, że „uznaje za okres faktycznego zamieszkiwania tylko te miesiące, w których okres pobytu w kraju wynosi co najmniej 15 dni”. Kontrole m.in. tego, czy świadczeniobiorcy za granicą żyją, zwiększono z jednej do dwóch rocznie. W tym samym materiale obie instytucje zapowiedziały, że „zamierzają szybko przeprowadzić nowelizację przepisów, aby zasadę wzajemności, stosowaną dotąd wyłącznie przy przystąpieniu do systemu emerytalnego i wypłacie jednorazowego zwrotu, stosować także do dopłat”, a znowelizowaną ustawę ogłoszono 49 dni później, 20 października.

Minister zdrowia i opieki społecznej Jeong Eun-kyeong powiedziała w tym samym materiale: „Ponieważ powszechny system emerytalny służy zabezpieczeniu dochodu na starość obywateli mieszkających w kraju, dołożymy wszelkich starań, by nie dochodziło do nadużyć, takich jak pobieranie emerytury po krótkim pobycie w kraju”. Prezes Krajowej Służby Emerytalnej Kim Sung-joo powiedział: „Będziemy dalej wzmacniać nadzór nad świadczeniobiorcami, m.in. poszerzając międzynarodową wymianę danych o zgonach i skracając odstępy między kontrolami uprawnień”. Weryfikacja faktycznego pobytu również dotyczy wniosków złożonych od 31 sierpnia. Zarówno zaostrzenie kontroli, jak i nowelizacja ustawy są wymierzone w przyszłe wnioski.

Wzajemność objęła najpierw przystąpienie do systemu i jednorazowy zwrot, a dopłaty dopiero teraz

Zasada wzajemności od dawna istnieje w ustawie o powszechnym systemie emerytalnym. Według uzasadnień nowelizacji publikowanych przez Krajowe Centrum Informacji Prawnej jeszcze przed ustawą nr 8426, ogłoszoną 11 maja 2007 r., ustawa o powszechnym systemie emerytalnym przewidywała wypłatę jednorazowego zwrotu cudzoziemcom tylko „wtedy, gdy państwo obce ma system jednorazowego zwrotu w ramach powszechnego systemu emerytalnego i wypłaca koreańskim pracownikom świadczenie odpowiadające jednorazowemu zwrotowi”. Uzasadnienie nowelizacji wyjaśniało, że m.in. dla pracowników cudzoziemskich wprowadza się wyjątek, „biorąc pod uwagę, że państwa, których obywatele jedynie płacą składki emerytalne, nie otrzymując jednorazowego zwrotu, to w większości państwa słabsze”. Wyjątkiem objęci byli pracownicy cudzoziemscy w rozumieniu „ustawy o zatrudnianiu pracowników cudzoziemskich” oraz cudzoziemcy posiadający status pobytowy uprawniający do odbywania praktyk przemysłowych na podstawie art. 10 „ustawy o kontroli imigracji”. Obecna nowelizacja również pozostawia część wyjątków od wzajemności rozporządzeniu prezydenta, uwzględniającemu m.in. status pobytowy.

Wzajemność przy jednorazowym zwrocie figurowała jako istniejące rozwiązanie już w uzasadnieniu nowelizacji z 2007 r., a tę samą zasadę zastosowano do dopłat dopiero 19 lat później. W międzyczasie system dopłat najpierw zmieniał się w kierunku rozszerzenia. Ustawa nr 14214, ogłoszona 29 maja 2016 r., w uzasadnieniu wskazywała, że „pozwala na późniejsze opłacenie składek emerytalnych także za okresy, w których niemający dochodów małżonek osoby objętej publicznym systemem emerytalnym był wyłączony z powszechnego systemu emerytalnego” (weszła w życie 30 listopada 2016 r.). Ustawa nr 14921, ogłoszona 24 października 2017 r., umożliwiła także osobom, które zwróciły jednorazowy zwrot, dopłatę za okresy wyłączenia po pierwszej wpłacie (weszła w życie 25 stycznia 2018 r.).

Także przy zmianach przepisów o dopłatach w 2020 i 2025 r. pominięto wzajemność wobec cudzoziemców

Negatywne skutki dopłat opisano już w uzasadnieniu nowelizacji sprzed sześciu lat. Uzasadnieniem ustawy nr 17774, ogłoszonej 29 grudnia 2020 r., było „ograniczenie okresu późniejszego opłacenia, aby zapobiec wykorzystywaniu systemu późniejszego opłacania składek emerytalnych jako narzędzia inwestycyjnego przez osoby o wysokich dochodach”. Uzasadnienie wskazywało, że ograniczenie okresu ma „zwiększyć sprawiedliwość wobec osób rzetelnie płacących składki”. Ustawa ta „ograniczyła okres późniejszego opłacenia składek emerytalnych do mniej niż 10 lat” i weszła w życie 30 czerwca 2021 r.

Ustawa nr 21146, ogłoszona i wprowadzona w życie 25 listopada 2025 r., również zmieniła przepis o dopłatach. Zmieniała podstawę ustalania stawki składki przy dopłacie z „miesiąca, w którym przypada dzień złożenia wniosku” na „miesiąc, w którym przypada termin płatności”. Uzasadnienia obu nowelizacji dotyczyły górnej granicy okresu i momentu odniesienia dla stawki składki. Służba i ministerstwo w materiale z 1 września same też podały, że wzajemność stosowano dotąd „wyłącznie przy przystąpieniu do systemu emerytalnego i wypłacie jednorazowego zwrotu”. Dopłaty cudzoziemców objęto wzajemnością dopiero 11 miesięcy później, po tym, jak Służba ogłosiła zaostrzenie kontroli, powołując się na „wielokrotnie wskazywane” przypadki.

Prace nad przebudową całego systemu dopłat są wciąż na etapie badań. W materiale wyjaśniającym z 3 września Krajowa Służba Emerytalna podała, że „obecnie prowadzone jest zlecone badanie dotyczące usprawnienia systemu dopłat do powszechnego systemu emerytalnego, a Krajowa Służba Emerytalna zamierza na podstawie jego wyników rozważyć wraz z Ministerstwem Zdrowia i Opieki Społecznej sposoby usprawnienia”. Co do pomysłu powiązania okresu, za który można dopłacić, z faktycznym okresem opłacania składek, napisała: „Ponieważ nie ustalono konkretnych sposobów usprawnienia, prosimy o ostrożność w relacjonowaniu”.

Przed działaniami wobec cudzoziemców, którzy już dopłacili, stoi konstytucyjny przepis o prawie działającym wstecz

W związku z „działaniami wobec tych, którzy dopłacili wcześniej”, o których mówił prezydent, art. 13 ust. 2 Konstytucji stanowi: „Żaden obywatel nie może zostać ograniczony w prawach politycznych ani pozbawiony prawa własności na mocy prawa działającego wstecz”. Art. 5 ust. 1 przepisów przejściowych ustawy, która weszła w życie 20 października, stosuje nowy przepis do wnioskodawców „po wejściu w życie niniejszej ustawy”.

Ustawa o powszechnym systemie emerytalnym zawiera art. 57 (zwrot świadczeń), zobowiązujący Służbę do odzyskiwania świadczeń pobranych w nieuczciwy sposób.

Skala grupy, której miałyby dotyczyć działania, nie jest znana. Ani w briefingu Pałacu Prezydenckiego z 20 października, ani w materiale prasowym ministerstwa zdrowia i Służby z 1 września, ani w materiale wyjaśniającym Służby z 3 września rząd nie podał liczby cudzoziemców, którzy dzięki dopłatom nabyli prawo do świadczeń, kwoty wypłacanych im emerytur ani podziału według obywatelstwa. Materiał z 1 września powoływał się na sformułowanie „wielokrotnie wskazywano przypadki”.

Stawka składki ubezpieczonych rośnie co roku od tego roku i w 2033 r. sięgnie 13 proc.

Kwestia dopłat cudzoziemców pojawiła się w pierwszym roku wdrażania reformy emerytalnej, która stopniowo podnosi składki ubezpieczonych. Według materiału opublikowanego 20 marca 2025 r. w Korea Policy Briefing przez ministerstwo zdrowia i Ministerstwo Gospodarki i Finansów ustawa o reformie emerytalnej podnosi stawkę składki z 9 do 13 proc. Materiał podawał, że „od 2026 r. rośnie ona stopniowo o 0,5 pkt proc. rocznie i w 2033 r. osiągnie 13 proc.”. Nominalną stopę zastąpienia dochodu ustalono od 2026 r. na 43 proc. Ten sam materiał podawał, że według prognoz finansowych sprzed reformy „przewidywano wyczerpanie funduszu w 2056 r.”, ale prognozował, że termin wyczerpania funduszu przesunie się o 15 lat i fundusz wystarczy do 2071 r.

Biuro Budżetowe Zgromadzenia Narodowego opublikowało osobną prognozę, uwzględniającą tylko znowelizowaną ustawę, bez rządowego celu podniesienia stopy zwrotu funduszu. W „analizie skutków finansowych i politycznych nowelizacji ustawy o powszechnym systemie emerytalnym z 2025 r.” z 9 czerwca 2025 r. biuro prognozowało, że przy znowelizowanej ustawie saldo finansowe stanie się ujemne w 2048 r., a fundusz wyczerpie się w 2065 r. Przy utrzymaniu obecnego systemu byłyby to odpowiednio 2041 i 2057 r., a przy znowelizowanej ustawie i wzroście stopy zwrotu z inwestycji funduszu o 1 pkt proc. – 2055 i 2073 r. Biuro Budżetowe podało też „niesfinansowane zobowiązania w wysokości 1820 bln wonów według znowelizowanej ustawy”. W skorygowanej prognozie z 18 czerwca tego roku, uwzględniającej poprawę wyników zarządzania funduszem, przesunęło przejście do deficytu na 2050 r., a wyczerpanie funduszu na 2069 r.

Prezydent Lee określił na posiedzeniu rządu dopłaty cudzoziemców jako problem „zasobów emerytalnych, które ja wpłaciłem”. Stawka składki ubezpieczonych rośnie od 2026 r. o 0,5 pkt proc. rocznie i w 2033 r. osiągnie 13 proc. W tym samym czasie emerytury cudzoziemców, którzy już uzupełnili okres ubezpieczenia dzięki dopłacie, będą wypłacane niezależnie od nowej ustawy.

Zakres wyjątków w rozporządzeniu prezydenta i całościowa przebudowa dopłat pozostają do rozwiązania

Wejście w życie nowelizacji pozostawia trzy zadania. Pierwszym jest rozporządzenie prezydenta, które określi wyjątki od wzajemności. Art. 126 ust. 6 pkt 2 przewiduje określenie cudzoziemców objętych wyjątkiem z uwzględnieniem statusu pobytowego, okresu zamieszkiwania w kraju i okresu opłacania składek, a przepis ten wchodzi w życie 20 kwietnia 2027 r., sześć miesięcy po ogłoszeniu. Rzeczywisty krąg cudzoziemców, którym zostaną zablokowane dopłaty, zależy od warunku wzajemności z pkt 1 i od tego rozporządzenia.

Drugim jest ustalenie, które państwa spełniają warunek wzajemności z pkt 1. Służba musi sprawdzić, czy prawo państwa pochodzenia cudzoziemca składającego wniosek przewiduje rozwiązanie odpowiadające późniejszemu opłaceniu składek w koreańskim systemie emerytalnym i czy stosuje je także do Koreańczyków. Trzecim jest zlecone badanie w sprawie całościowej przebudowy systemu dopłat, które według Służby jest w toku. W materiale z 3 września Służba zapowiedziała, że rozważy sposoby usprawnienia na podstawie wyników badania.

Ta sama ustawa zawiera też przepisy wydłużające okres ubezpieczenia obywateli Korei. Art. 18 ust. 1 znosi 12-miesięczny limit okresu służby wojskowej doliczanego do okresu ubezpieczenia, a art. 19 ust. 1 przyznaje przy dwojgu dzieciach kredyt z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 12 miesięcy za pierwsze dziecko plus 15 miesięcy. „24 miesiące” stosowane przy trojgu i więcej dzieciach zwiększono do „27 miesięcy”. Oba przepisy wchodzą w życie 1 stycznia 2027 r.

Źródła (KST)

• Pałac Prezydencki (Cheong Wa Dae) · 2026-10-20 · 제45회 국무회의 결과 관련 강유정 수석대변인 서면 브리핑 · https://m.korea.kr/briefing/presidentView.do?newsId=148973953&gubun=president&pageIndex=1
• Korea Policy Briefing · 2026-10-20 · 이 대통령, "모든 위협으로부터 국민 일상 지키는 데 국정 역량 집중" · https://www.korea.kr/news/policyNewsView.do?newsId=148973945
• Krajowe Centrum Informacji Prawnej · dostęp 2026-10-22 · 국민연금법 법률 제22096호(2026-10-20 공포·시행) 제·개정문(제18조·제19조·제126조, 부칙 제1조~제5조) · https://www.law.go.kr/법령/국민연금법
• Krajowe Centrum Informacji Prawnej · dostęp 2026-10-22 · 국민연금법 제·개정이유(법률 제8426호, 제14214호, 제14921호, 제17774호, 제21146호) · https://law.go.kr/LSW/lsRvsRsnListP.do?lsId=001781&chrClsCd=010102
• Krajowe Centrum Informacji Prawnej · 대한민국헌법 제13조 제2항 · https://www.law.go.kr/LSW/lsLawLinkInfo.do?lsJoLnkSeq=900045088&chrClsCd=010202&lsId=001444&print=print
• Krajowa Służba Emerytalna i Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej · 2026-09-01 · [보도참고자료] 외국인 국민연금 보험료 추후납부 요건 강화, 엄격 심사 추진 · https://nps.or.kr/pnsgdnc/nscvrgdata/getOHAE0002M1.do?hmpgBbsCd=BS20240145&hmpgCd=01&menuId=MN24000898&pageIndex=1&pstId=ZZ202600000000000991&searchGbu=&searchText=&sortSe=FR
• Krajowa Służba Emerytalna · 2026-09-03 · [보도설명자료] 국민연금 추납 전면 개편 검토, 내외국인 모두 손질한다 · https://nps.or.kr/pnsgdnc/nscvrgdata/getOHAE0002M1.do?hmpgBbsCd=BS20240145&hmpgCd=01&menuId=MN24000898&pageIndex=1&pstId=ZZ202600000000001005&searchGbu=&searchText=&sortSe=FR
• Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej (publikacja w Korea Policy Briefing) · 2026-09-01 · 외국인 국민연금 보험료 추후납부 요건 강화, 엄격 심사 추진 · https://www.korea.kr/briefing/pressReleaseView.do?newsId=156776344
• Korea Policy Briefing (Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, Ministerstwo Gospodarki i Finansów) · 2025-03-20 · '연금개혁법안' 국회 통과, 내년 시행…"오랜 숙의 끝 이룬 성과" · https://www.korea.kr/news/policyNewsView.do?newsId=148940810
• Biuro Budżetowe Zgromadzenia Narodowego · 2025-06-09 · 「2025년 국민연금법 개정의 재정 및 정책효과 분석」 · https://www.nabo.go.kr/ko/notice/releasesView.do?idx=8755&pageIndex=5
• Biuro Budżetowe Zgromadzenia Narodowego · 2026-06-18 · 기금운용실적 개선에 따른 국민연금 재정 수정전망 · https://www.nabo.go.kr/board/file/bulkDown.do?idx=9301&bid=68