Vliegdekschipgroep Liaoning passeert Straat van Miyako en trekt via Grote Oceaan naar Zuid-Chinese Zee… Taiwanees ministerie van Defensie volgt mogelijke grootschalige oefeningen in november-december

Wat er gebeurde

Volgens de Japanse Generale Staf voeren op 14 oktober vier schepen — het vliegdekschip Liaoning, twee Renhai-klasse geleidewapendestroyers en één Luyang III-klasse geleidewapendestroyer — in zuidoostelijke richting tussen het hoofdeiland van Okinawa en het eiland Miyako door richting de Grote Oceaan. De Generale Staf meldde diezelfde dag circa tien starts en landingen van boordvliegtuigen van de Liaoning in de Grote Oceaan te hebben waargenomen en maakte bekend dat de vier schepen op 15 oktober richting de Zuid-Chinese Zee waren gevaren. De wateren tussen Okinawa en Miyako vormen een zeestraat die openstaat voor internationale navigatie, en deze passage betrof geen binnendringen van de Japanse territoriale wateren.

https://x.com/jointstaffpa/status/2110317371932205415

https://x.com/jointstaffpa/status/2110662738573992119

De Chinese marine liet weten dat deze oefening „deel uitmaakt van het reguliere jaarlijkse trainingsschema” en „niet gericht is op een specifiek land of doel”, aldus de Taipei Times. Aangezien de oorspronkelijke verklaring van de Chinese marine niet kon worden ingezien, wordt deze uitleg overgenomen op basis van berichtgeving in de media; de reden waarom de vloot al één dag na het binnenvaren van de westelijke Stille Oceaan naar het zuiden trok, is niet bekendgemaakt.

Cijfers van het Taiwanese ministerie van Defensie

Het Taiwanese ministerie van Defensie maakte bekend dat het vanaf 14 oktober 09.30 uur (Taiwanese tijd) 13 Chinese militaire vliegtuigen had gedetecteerd, waaronder J-16's, J-11's, Su-30's, JH-7's en Y-8-toestellen voor elektronische oorlogvoering. Volgens het ministerie overschreden 11 daarvan de middellijn van de Straat van Taiwan en drongen zij de noordelijke, centrale en zuidwestelijke luchtverdedigingsidentificatiezone (ADIZ) van Taiwan binnen om een „gezamenlijke gevechtsgereedheidspatrouille” uit te voeren.

https://x.com/MoNDefense/status/2110226591586701545

Ook de dagelijkse tellingen werden voortgezet. Volgens het Taiwanese ministerie van Defensie werden in de 24 uur tot 15 oktober 06.00 uur 15 militaire vliegtuigen, 10 marineschepen en 7 overheidsschepen waargenomen, waarbij 13 militaire toestellen de middellijn overschreden. In de periode tot 16 oktober 06.00 uur ging het om 8 militaire vliegtuigen, 9 marineschepen en 7 overheidsschepen; alle 8 toestellen overschreden de middellijn en kwamen de noordelijke en zuidwestelijke ADIZ binnen. Een ADIZ is een zone die landen instellen voor vroegtijdige identificatie en betreft geen soeverein luchtruim. Deze cijfers duiden dan ook niet op een „schending van het luchtruim”, maar op het „binnengaan van de ADIZ”.

https://x.com/MoNDefense/status/2110536140809719853

Volgens de Taipei Times antwoordde Pan Jiunn-guang, adjunct-stafchef voor inlichtingen van het Taiwanese ministerie van Defensie, op 15 oktober tijdens een persconferentie op vragen over mogelijke grootschalige oefeningen rond Taiwan voorafgaand aan het piekoefenseizoen van het Volksbevrijdingsleger in november en december, dat ontwikkelingen nauwlettend worden gevolgd met behulp van gezamenlijke inlichtingen-, bewakings- en verkenningseenheden (ISR). Hij merkte tevens op dat de activiteiten van de Liaoning-groep bezorgdheid hebben gewekt bij landen in de regio. Aangezien de officiële tekst en transcriptie van de persconferentie van het Taiwanese ministerie van Defensie niet beschikbaar waren, is de exacte bewoording van zijn uitspraken beperkt tot het verslag van de Taipei Times. De passage in hetzelfde bericht waarin wordt gesteld dat er „dit jaar geen grootschalige omsingelingsoefeningen rond Taiwan hebben plaatsgevonden”, kon evenmin afzonderlijk worden geverifieerd aan de hand van een officiële oefeningenlijst van het Taiwanese ministerie van Defensie.

Het Taiwanese ministerie van Defensie verklaarde over deze patrouille dat het „de situatie strikt heeft bewaakt en heeft gereageerd met verkenningsvliegtuigen, marineschepen en op het land gestationeerde raketsystemen”. Daadwerkelijke onderscheppingen of confrontaties zijn niet gemeld. Afgaande op de dagelijkse tellingen per datum ging het telkens om 06.00 uur om: op de 13e 5 militaire toestellen (4 overschreden de middellijn), op de 14e 9 (9), op de 15e 15 (13) en op de 16e 8 (8). Puur naar de cijfers gekeken liepen deze rond de patrouille van de 14e op om daarna weer te dalen. Het aantal marineschepen nam echter toe van 6 naar 9 à 10 en het aantal overheidsschepen steeg eveneens van 4 naar 7, wat aantoont dat de maritieme activiteit niet afnam. „Overheidsschepen” is een categorie van het Taiwanese ministerie van Defensie waarmee niet-militaire overheidsschepen, zoals die van de kustwacht, worden aangeduid.

Diplomatiek front

In dezelfde week verwelkomde het Taiwanese ministerie van Buitenlandse Zaken dat het Europees Parlement heeft herbevestigd dat „de EU het 'één-China-principe' nooit heeft gesteund” en China's interpretatie van Resolutie 2758 van de Algemene Vergadering van de VN als een „verdraaiing” heeft verworpen. Het „één-China-principe” is het standpunt van de Chinese regering. Dit is een ander concept dan het „één-China-beleid” dat door de Verenigde Staten en Europese landen wordt gehanteerd.

Waarom dit van belang is

Deze manoeuvre is van belang omdat de vliegdekschipgroep via de zeestraten van de Nansei-eilanden en de westelijke Stille Oceaan in slechts één dag tijd doorstootte naar de Zuid-Chinese Zee. De exacte vaarroute binnen de Zuid-Chinese Zee kon evenwel niet worden vastgesteld bij gebrek aan nadere mededelingen van de Japanse en Taiwanese autoriteiten. Als precedent geldt de oefening die het Volksbevrijdingsleger in augustus 2022 rond Taiwan hield direct na het bezoek van de toenmalige voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi aan Taiwan. Het Japanse ministerie van Defensie meldde dat China op 4 augustus vermoedelijk 9 ballistische raketten had afgevuurd, waarvan er 5 terechtkwamen in de exclusieve economische zone (EEZ) van Japan ten zuidwesten van het eiland Hateruma en er naar schatting 4 over het hoofdeiland van Taiwan vlogen. Diezelfde dag verklaarde het Taiwanese ministerie van Defensie dat er 11 ballistische raketten uit de Dongfeng-serie waren afgevuurd, waardoor de tellingen van beide zijden uiteenliepen. Aangezien het oorspronkelijke persbericht van het Taiwanese ministerie van Defensie uit 2022 niet kon worden ingezien, blijft het aantal van 11 beperkt tot de verklaring van het ministerie zoals gemeld door Taiwan News. De toenmalige Japanse minister van Defensie Nobuo Kishi verklaarde destijds dat het de eerste keer was dat Chinese raketten in de Japanse EEZ terechtkwamen. Aangezien deze uitspraak is ontleend aan berichtgeving van de Japan Times en Reuters en niet aan de oorspronkelijke persconferentie van het ministerie van Defensie, vereist de exacte verwoording van de minister controle van de oorspronkelijke tekst. De huidige Liaoning-groep passeerde eveneens ditzelfde gebied rond de Nansei-eilanden.

Volgende stappen

Aan de hand van de dagelijkse mededelingen van de Japanse Generale Staf en het Taiwanese ministerie van Defensie zal moeten worden vastgesteld waar de Liaoning-groep zich vervolgens naartoe beweegt in de Zuid-Chinese Zee. De Chinese Maritieme Veiligheidsdienst (MSA) heeft scheepvaartwaarschuwingen voor oefeningen afgegeven voor vijf zeegebieden: de Bohaizee, de noordelijke Gele Zee, de zuidelijke Gele Zee (in Korea de Westzee genoemd), de Oost-Chinese Zee en de Zuid-Chinese Zee; de waarschuwing voor de zuidelijke Gele Zee loopt af op 17 oktober om 18.00 uur (Chinese tijd). De wateren rond Taiwan vallen niet onder de waarschuwingszones. De gezamenlijke Amerikaans-Japanse oefening Keen Sword begint naar verwachting op 19 oktober. Het tijdschema van Keen Sword is geverifieerd aan de hand van publicaties van een Japanse lokale overheid en berichtgeving van USNI; de oorspronkelijke gezamenlijke verklaring van het Amerikaanse leger en de Japanse Zelfverdedigingstroepen was niet beschikbaar. Het Taiwanese ministerie van Defensie publiceert dagelijks omstreeks 09.00 uur (Taiwanese tijd) de gegevens over de situatie per 06.00 uur van de voorgaande dag; de eerstvolgende bekendmaking betreft het ochtendoverzicht van 17 oktober.

Achtergrond: Frequentie van de Stille Oceaan-missies van de Liaoning en omvang van starts en landingen

Het overzicht van activiteiten met vliegdekschepen dat door het Japanse ministerie van Defensie is verzameld en vrijgegeven, luidt als volgt. Volgens overzichtsdocumenten van het ministerie van Defensie inzake de activiteiten van de Chinese marine is de uitvaart van de Liaoning naar de Stille Oceaan sinds 2016 13 keer bevestigd, en die van de Shandong sinds 2023 9 keer. Volgens dezelfde documenten werden als tijdstippen voor de uitvaart van de Liaoning achtereenvolgens december 2016, april 2018, juni 2019, april 2020, april 2021, december 2021, mei 2022, december 2022 en september 2024 vermeld. Deze cumulatieve telling van het ministerie toont aan dat de missies van het vliegdekschip zelf het voorwerp zijn van jaarlijkse observatie. Dit aantal is evenwel gebaseerd op de door Japanse zijde bevestigde en bekendgemaakte tochten; of dit overeenkomt met de telling van het aantal oefeningen zoals gerapporteerd door de Chinese marine kon niet worden gecontroleerd, omdat een cumulatieve lijst van Chinese zijde ontbrak. Een overzicht van de oorspronkelijke bekendmakingen van de Chinese marine is immers niet openbaar gemaakt.

Er zijn ook voorbeelden waarbij de vaarroute werd verruimd. Volgens een verklaring van de Japanse Generale Staf van 18 september 2024 werden drie schepen, waaronder de Liaoning en twee Luyang III-klasse destroyers (rompnummers 120 en 123), op 17 september omstreeks 19.00 uur waargenomen in wateren circa 210 km ten noordwesten van het eiland Uotsuri, waarna zij ongeveer 70 km ten westen van datzelfde eiland zuidwaarts voeren, het zeegebied tussen de eilanden Yonaguni en Iriomote passeerden en koers zetten naar de Stille Oceaan. De Generale Staf meldde in dezelfde bekendmaking dat het de eerste keer was dat werd vastgesteld dat een Chinees vliegdekschip door de wateren tussen Yonaguni en Iriomote navigeerde. Voor de surveillance werden de torpedobootjagers „Takanami” en „Sendai” van de Maritieme Zelfverdedigingstroepen en patrouillevliegtuigen van het type P-1 en P-3C ingezet, aldus het bericht. Aangezien dit incident uit 2024 een andere route betrof dan de huidige passage door de Straat van Miyako, mag hieruit niet worden afgeleid dat de Miyako-passage een primeur is; het dient louter als een officieel gedocumenteerd voorbeeld waaruit blijkt dat Miyako niet de enige doorgang is die een vliegdekschip in de Nansei-eilanden kan benutten.

Als referentiekader voor de omvang van starts en landingen geldt het volgende. Volgens een mededeling van de Generale Staf van 5 juni 2025 registreerden de Maritieme Zelfverdedigingstroepen tussen 27 en 29 mei 2025 circa 140 starts en landingen — ongeveer 80 door jachtvliegtuigen en circa 60 door boordhelikopters van de Liaoning —, waarmee het totaal tussen 25 en 29 mei op circa 260 uitkwam. In dezelfde bekendmaking meldde de Generale Staf dat schepen waaronder de Liaoning op 30 mei zuidwaarts trokken door de Stille Oceaan. Vervolgens maakte het ministerie van Defensie in een verklaring van 1 juli 2025 bekend dat op 20 juni zes schepen, waaronder de Liaoning, destroyers en een bevoorradingsschip, in noordwestelijke richting tussen het hoofdeiland van Okinawa en Miyako waren gevaren en de Oost-Chinese Zee waren binnengegaan; in die periode werden ongeveer 150 starts en landingen vanaf de Liaoning vastgesteld, waardoor het cumulatieve totaal in combinatie met de voorgaande periode op ongeveer 700 kwam. Een directe vergelijking met de „ongeveer 10” uit deze mededeling van oktober 2026 toont een aanzienlijk verschil in aantallen, maar omdat de waarnemingsperiode, het zeegebied en de rapportage-eenheid verschillen, kan niet zonder meer worden geconcludeerd dat de activiteit is afgenomen. De cijfers van 2025 betreffen immers een cumulatieve telling over meerdere dagen, terwijl het huidige cijfer een waarneming betreft die de Generale Staf in een dagelijks verslag heeft genoemd, waardoor de noemers uiteenlopen.

De reden waarom dit ijkpunt van belang is, is dat de duur van de inzet van boordvliegtuigen, meer nog dan de doortocht van de vliegdekschipgroep zelf, maatgevend is voor het karakter van de oefening. Het geval uit 2025 uit de gegevens van het Japanse ministerie van Defensie betrof een operatie waarbij schepen langere tijd in de Stille Oceaan bleven en honderden vliegbewegingen uitvoerden, terwijl in deze mededeling sprake is van een doorvaart en een verplaatsing richting de Zuid-Chinese Zee binnen een tijdsbestek van één dag, wat op een ander aanwezigheidspatroon wijst. Het aantal vliegbewegingen en de verblijfsduur na binnenkomst in de Zuid-Chinese Zee konden echter niet worden bevestigd, aangezien nadere bekendmakingen van de Japanse en Taiwanese autoriteiten niet beschikbaar waren. Vervolgdocumenten van beide overheden zijn immers niet openbaar gemaakt.

Een geval van doorvaart eind 2025 verliep als volgt. Volgens een mededeling van de Generale Staf uit december 2025 namen de Maritieme Zelfverdedigingstroepen op 10 december de Liaoning en twee Luyang III-klasse destroyers waar in wateren circa 210 km ten zuidoosten van het eiland Okidaito, en op 11 december circa 390 km ten zuidwesten van hetzelfde eiland; op 12 december voeren de Liaoning, één Renhai-klasse destroyer, twee Luyang III-klasse destroyers en één bevoorradingsschip van de Fuyu-klasse in noordwestelijke richting tussen het hoofdeiland van Okinawa en het eiland Miyako door de Oost-Chinese Zee binnen. In dit geval verbleef de vloot enkele dagen in de Stille Oceaan alvorens via dezelfde zeestraat terug te keren; de chronologie in de mededelingen laat zien dat dit bewegingspatroon afwijkt van de thans gemelde vaarroute, waarbij binnen één dag koers werd gezet naar de Zuid-Chinese Zee. Of de doelstellingen van beide oefeningen verschilden kon evenwel niet worden vastgesteld, omdat een vergelijking met de oorspronkelijke toelichting van de Chinese marine niet mogelijk was bij gebrek aan openbaarmaking van die Chinese stukken.