Departament Skarbu USA wpisuje irańską sieć bankowości cienia na listę SDN… w tym iracki bank IDB, 2 banki offshore i brokera naftowego z Dubaju
Nie jest to akt oskarżenia Departamentu Sprawiedliwości, lecz wpis na listę SDN. Objęcie sankcjami skutkuje zamrożeniem aktywów znajdujących się w Stanach Zjednoczonych lub kontrolowanych przez obywateli USA, a transakcje z podmiotami amerykańskimi są co do zasady zakazane. Podmioty prawne będące w co najmniej 50% własnością osób lub podmiotów objętych sankcjami również podlegają automatycznej blokadzie. Różni się to od procedury rozstrzygania zarzutów karnych w sądzie.
Departament Skarbu opublikował następujący komunikat na swoim oficjalnym koncie: https://x.com/USTreasury/status/2110805296662614448
Wypowiedź sekretarza Bessenta
Sekretarz Skarbu Scott Bessent oświadczył: „Pętla wokół irańskiej gospodarki zaciska się, a tak zwani sojusznicy Iranu nie są w stanie go uratować. Departament Skarbu nie spocznie, dopóki skarbce irańskiego reżimu nie zostaną opróżnione, a wszystkie pozostałe linie życia finansowego napędzające jego machinę wojenną nie zostaną odcięte”. To samo sformułowanie zamieścił również na swoim profilu osobistym: https://x.com/SecScottBessent/status/2110805394012405972
Kto został objęty sankcjami
Iracki bank IDB. Chodzi o iracki International Development Bank for Investment and Finance (IDB). Departament Skarbu ujawnił, że IDB to bank założony przez irańskie przedsiębiorstwa w celu zasilania irańskiej gospodarki dolarami, który nadużywał nieistniejących już aukcji dolarowych w Iraku oraz był powiązany z irańskimi agencjami rządowymi i proirańskimi bojówkami w Iraku. Według wyjaśnień Departamentu Skarbu irański Bank Melli, zamknięty z powodu sankcji USA, przetransferował kapitał do IDB, a IDB co miesiąc przekazywał zyski w dolarach do Iranu. Obecne kierownictwo miało przejąć prawo własności od finansisty posiadającego podwójne obywatelstwo irańsko-irackie, pracującego dla Sił Ghods Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej.
Dwa irańskie banki „offshore”. Chodzi o Jazireh International Bank powiązany z Bank Mellat oraz zagraniczny oddział Chabahar International Bank powiązany z Bank Shahr. Departament Skarbu poinformował, że banki te działały w wolnych strefach handlowych w walutach obcych za zgodą Banku Centralnego Iranu i Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego, pomagając w omijaniu sankcji.
Naftowy „powiernik” Rajabi z Dubaju. Departament Skarbu wyjaśnił, że obywatel Iranu Seyed Rouhollah Rajabi jest zięciem przywódcy twardogłowego Frontu Paydari, mieszka w Dubaju i jest kluczowym pośrednikiem, na którym irański reżim polega przy sprzedaży ropy naftowej i odzyskiwaniu należności. Przed wprowadzeniem amerykańskiej blokady irańskiej ropy miał on transportować za granicę miliony baryłek miesięcznie w imieniu National Iranian Oil Company (NIOC) oraz jej spółki zależnej NICO. Sankcjami objęto również dwie irańskie firmy zarządzane przez niego.
Pracownicy operacyjni bankowości cienia, w tym Elitesphere z Hongkongu. Sankcjami objęto siedmiu pracowników ds. dewizowych w FSAQ (spółce powiązanej z Bank Shahr), hongkońską firmę Elitesphere Trading wykorzystywaną przez FSAQ do transferu funduszy oraz szereg irańskich kantorów wymiany walut i ich właścicieli. Departament Skarbu podał, że podmioty te przetwarzały transakcje za pośrednictwem sieci „rahbar”, wykorzystującej spółki fasadowe utworzone w Hongkongu i ZEA.
Jak przemieszczały się pieniądze — trasy ujawnione przez Departament Skarbu
W obecnym komunikacie zwraca uwagę szczegółowe opisanie szlaków finansowych. Według Departamentu Skarbu sieć Rajabiego transferowała zyski ze sprzedaży ropy naftowej przez Hongkong do ZEA i Turcji, po czym wymieniała je na złoto i gotówkę. Następnie środki te były przemycane lotami Mahan Air do Iranu oraz do sił proksy na całym świecie. Są to ustalenia przedstawione przez Departament Skarbu jako podstawa nałożenia sankcji.
Departament Stanu — równoczesne sankcje wobec kubańskiego BICSA
Tego samego dnia Departament Stanu objął sankcjami Banco Internacional de Comercio S.A. (BICSA) z Kuby na mocy dekretu wykonawczego 14404. Powodem było prowadzenie działalności w sektorze finansowym gospodarki kubańskiej, a Departament Skarbu podał, że BICSA co najmniej od 2022 roku świadczył usługi na rzecz objętego sankcjami irańskiego Karafarin Bank. Sekretarz Stanu Marco Rubio oświadczył na swoim koncie, że Kuba pełni rolę „przyczółka” dla sił wrogich, w tym Iranu, co uzasadnia nałożenie sankcji na BICSA: https://x.com/SecRubio/status/2110783383089418457
Ostrzeżenie dla instytucji finansowych tego samego dnia
Tego samego dnia Sieć Ścigania Przestępstw Finansowych (FinCEN) Departamentu Skarbu wydała również alert wzywający instytucje finansowe do zgłaszania podejrzanych transakcji, wskazując na ryzyko wykorzystywania przez irański reżim sieci organizacji charytatywnych o charakterze religijnym, w tym danin religijnych (chums). Jest to „alert”, odrębny od procedury nakładania sankcji: https://x.com/USTreasury/status/2110789567075024923
Dlaczego właśnie teraz
„Operacja Gospodarczego Wygnania” to inicjatywa rozpoczęta przez sekretarza Bessenta, którą określił on 24 sierpnia mianem „gospodarczego D-Day”. Departament Skarbu wyjaśnił, że Iran, podlegający kompleksowym sankcjom, opiera się na wielonarodowej sieci bankowości cienia, a obecne działania uderzają w jej kluczową strukturę. Ponowiono również ostrzeżenie przed sankcjami wtórnymi, zgodnie z którym zagraniczne instytucje finansowe przeprowadzające „znaczące transakcje” z podmiotami wskazanymi na liście mogą utracić dostęp do rachunków korespondenckich w USA.
Nowo zbadane tło uzupełniające — szczegółowa lista wyznaczonych podmiotów i skutki prawne sankcji
W komunikacie prasowym Departamentu Skarbu strukturę sankcji opisano w następujący sposób. Siedmiu pracowników ds. dewizowych w Farab Sorough Qeshm Company (FSAQ), zidentyfikowanych jako operatorzy bankowości cienia, to: Zhila Mohammadi, Milad Katebi, Amir Sabeti, Nazanin Borji, Fatemeh Vasighi Meraji, Azadeh Abdolalipur oraz Farzad Allahyar. Departament Skarbu zastosował wobec każdego z nich dekret wykonawczy 13902, uznając, że działali oni bezpośrednio lub pośrednio w imieniu FSAQ bądź podawali się za działających w jej imieniu. Równolegle wyznaczona spółka z Hongkongu, Elitesphere Trading Co., Limited, została opisana jako podmiot wykorzystywany przez FSAQ do transferowania środków za pośrednictwem pośredników i spółek fasadowych z sieci Rahbar. Umieszczenie nazwisk na liście sankcyjnej różni się od postawienia zarzutów karnych czy wyroku skazującego.
Departament Skarbu zróżnicował także skalę kwot obsługiwanych przez sieć kantorów. Wskazano, że Najafzadeh Exchange przetworzył transakcje o wartości setek milionów dolarów na rzecz irańskich instytucji finansowych powiązanych z Bank Mellat oraz jego siecią Rahbar – Tejarat Sarir Afrooz Kish. Z kolei Jalali Exchange miał ułatwić rozliczenia rzędu dziesiątek milionów dolarów na rzecz irańskiej sieci bankowości cienia i objętych sankcjami podmiotów Rahbar. Powiązanie Hosseini Parsa Exchange wyjaśniono faktem, że uprzednio wyznaczona firma Bavi General Trading wykorzystywała oficjalne dokumenty i papier firmowy tego kantoru w swojej działalności. Podział na kwoty rzędu „setek milionów dolarów” i „dziesiątek milionów dolarów” oznacza, że Departament Skarbu rozróżnił rolę poszczególnych sieci, a nie że kwoty te stanowią korzyści z przestępstwa udowodnione przed sądem.
W oryginalnym tekście znajduje się jeszcze jedno ogniwo powiązane z sankcjami nałożonymi na Rajabiego. Departament Skarbu odnotował, że Rajabi, mieszkając w Dubaju, ściśle współpracował z Seyedem Naiemaei Badroddinem Moosavim – finansistą Hezbollahu i pomocnikiem Sił Ghods Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, wpisanym na listę sankcyjną 15 kwietnia 2026 roku. Ponadto podano informację biznesową, że prowadzona przez Rajabiego spółka Farzanegan Energy Pars Company realizuje obecnie budowę zakładu rafinacji kondensatu gazowego Farzanegan w irańskiej prowincji Buszehr. Oznacza to, że obecne sankcje nie ograniczają się do brokera naftowego jako osoby fizycznej, lecz obejmują łącznie przedsiębiorstwo rafineryjne i spółkę handlową, czyniąc relacje własnościowe i kontrolne podstawą nałożonych restrykcji.
Zweryfikowano także szczegółowe sformułowania dotyczące skutków sankcji. Departament Skarbu zaznaczył, że zablokowaniu podlegają nie tylko aktywa wyznaczonych osób w USA, ale również aktywa będące w posiadaniu lub pod kontrolą obywateli USA, które muszą zostać zgłoszone do OFAC. Jeżeli zagraniczna instytucja finansowa knowingly, czyli świadomie, przeprowadza lub ułatwia znaczące transakcje na rzecz wyznaczonych podmiotów, może zostać objęta zakazem otwierania lub surowymi warunkami prowadzenia rachunków korespondencyjnych bądź rachunków rozliczeniowych w USA. Za naruszenia grożą sankcje cywilne i karne, a OFAC może nakładać cywilne kary pieniężne na zasadzie odpowiedzialności obiektywnej (strict liability), niezależnie od tego, czy sprawca jest obywatelem USA. W komunikacie zawarto także zapis, że przekazanie informacji o omijaniu sankcji do programu dla sygnalistów FinCEN, które doprowadzi do skutecznych działań egzekucyjnych z karami finansowymi przekraczającymi 1 milion dolarów, może kwalifikować się do nagrody. Wskazuje to, że wpis na listę nie jest jedynie publikacją nazwisk, lecz instrumentem bezpośrednio zmieniającym kryteria weryfikacji transakcji w instytucjach finansowych państw trzecich.
Przebieg rozszerzania zakresu stosowania dekretu wykonawczego 13902 znajduje również potwierdzenie w oficjalnych rejestrach OFAC. W dniu 8 października 2020 roku Departament Skarbu wyznaczył irański sektor finansowy jako cel tego dekretu i objął sankcjami 18 kluczowych banków. Następnie 11 października 2024 roku rozszerzył zakres dekretu na sektor naftowy i petrochemiczny. Stanowi to tło instytucjonalne, które pozwoliło, aby sankcje z października 2026 roku opierały się jednocześnie na przesłankach z sektora finansowego i naftowego. Przypisanie poszczególnych podmiotów do konkretnych sektorów odpowiada informacjom zawartym w komunikacie prasowym Departamentu Skarbu.
Dodatkowo potwierdzony przebieg oficjalny — czerwone flagi i formuła zgłoszeniowa w alercie FinCEN
Porównanie z oryginalnym tekstem alertu FinCEN (sb0661) wydanym tego samego dnia potwierdza, że alert nie jest jedynie ogólnym ostrzeżeniem, lecz dokumentem określającym sposób sporządzania przez instytucje finansowe raportów o podejrzanej działalności (SAR). Dokument nosi numer FIN-2026-Alert008. FinCEN wskazał, że reżim irański może nadużywać religijnych sieci charytatywnych, w tym wpłat danin religijnych (chums), do przekazywania funduszy do Iranu lub powiązanym z nim podmiotom, odnotowując także potencjalne wykorzystanie nieformalnych kanałów transferowych, takich jak hawala, oraz kurierów gotówkowych. Wśród czerwonych flag wymieniono: organizacje zbierające darowizny bez faktycznego świadczenia usług charytatywnych; schematy, w których duże sumy darowizn o niejasnym pochodzeniu wpływają w krótkim czasie, po czym są przekazywane innym podmiotom charytatywnym; działania mające na celu unikanie obowiązków sprawozdawczych i prowadzenia rejestrów; a także klientów otrzymujących środki od organizacji charytatywnych bez wyraźnego uzasadnienia biznesowego, którzy natychmiast wypłacają gotówkę lub przekazują fundusze podmiotom trzecim. FinCEN zwrócił się do instytucji finansowych o umieszczanie frazy FIN-2026-IRANCHARITYABUSE w polu 2 oraz w części opisowej formularza SAR.
FinCEN wyznaczył zarazem wyraźną granicę. W alercie podkreślono, że pojedyncza czerwona flaga nie przesądza automatycznie o podejrzanym charakterze transakcji, legalne organizacje charytatywne powinny mieć możliwość korzystania z usług finansowych przejrzystymi kanałami, a banki powinny stosować procedury należytej staranności wobec klienta (CDD) oparte na analizie ryzyka wobec klientów charytatywnych i non-profit. W związku z tym alert ten nie stanowi zakazu transakcji ze wszystkimi organizacjami charytatywnymi powiązanymi z Iranem. Wpis na listę (SDN) i alert wywołują odmienne skutki prawne: wpis bezpośrednio skutkuje zamrożeniem aktywów i zakazem transakcji, natomiast alert jest wytyczną administracyjną nakazującą instytucjom finansowym wzmocnienie monitorowania i raportowania.
Konsekwencje dla Korei Południowej
W opublikowanym komunikacie nie wymieniono żadnych południowokoreańskich instytucji ani osób fizycznych. Ponieważ jednak przepisy o sankcjach wtórnych dotyczą wszystkich zagranicznych instytucji finansowych, w południowokoreańskich bankach może pojawić się potrzeba weryfikacji transakcji związanych z Hongkongiem, ZEA i Turcją. Jest to ogólna zasada, a nie potwierdzony bezpośredni wpływ.
Kolejne kroki
Podmioty wpisane na listę mogą złożyć wniosek do OFAC o wykreślenie. Departament Skarbu zaznaczył, że „ostatecznym celem sankcji nie jest ukaranie, lecz zmiana zachowania”. Kluczową kwestią, na którą należy teraz zwrócić uwagę, będzie reakcja rządu Iraku na objęcie sankcjami banku IDB.
Źródła – komunikat prasowy Departamentu Skarbu USA (15.10): https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0660 – X: @USTreasury (2 wpisy), @SecScottBessent, @SecRubio – Rejestr Departamentu Skarbu USA OFAC z dnia 08.10.2020 r. dotyczący objęcia sankcjami sektora finansowego i banków Iranu: https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20201008 – Rejestr Departamentu Skarbu USA OFAC z dnia 11.10.2024 r. dotyczący objęcia sektora naftowego i petrochemicznego: https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20241011 – Oficjalne wytyczne OFAC dotyczące reguły 50%: https://ofac.treasury.gov/system/files/126/licensing_guidance.pdf – Komunikat prasowy Departamentu Skarbu USA FinCEN ws. alertu sb0661 (15.10.2026, FIN-2026-Alert008): https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0661