Chińska grupa uderzeniowa lotniskowca Liaoning po jednodniowych ćwiczeniach na Zachodnim Pacyfiku przez cieśninę Miyako kieruje się na Morze Południowochińskie… Tego samego dnia 13 wylotów w strefie ADIZ Tajwanu

Japonia poinformowała, że Morskie Siły Samoobrony prowadziły dozór za pomocą niszczyciela eskortowego 'Yugiri' oraz samolotów patrolowych P-1 i P-3C, a w odpowiedzi na operacje startów i lądowań samolotów pokładowych poderwano myśliwce Powietrznych Sił Samoobrony. Przepłynięcie przez ten akwen jest żeglugą dozwoloną w świetle prawa międzynarodowego. Japonia również określiła to nie jako „naruszenie wód terytorialnych”, lecz jako „aktywność”.

15 dnia miesiąca opublikowano kolejny komunikat. Wynika z niego, że 14 dnia na Pacyfiku odnotowano „około 10” startów i lądowań maszyn pokładowych z Liaoninga, a 15 dnia łącznie 4 okręty — Liaoning oraz 3 niszczyciele — płynęły w kierunku Morza Południowochińskiego. https://x.com/jointstaffpa/status/2110662738573992119

Oficjalne konto Ministerstwa Obrony przekazało te same informacje. https://x.com/ModJapan_jp/status/2110664373236621583

Podsumowując, pobyt na Zachodnim Pacyfiku trwał w rzeczywistości jeden dzień, a formacja opłynęła wschodnią stronę Tajwanu i przemieściła się na Morze Południowochińskie.

Wyjaśnienia Chin — twierdzenie o „rutynowych ćwiczeniach”

Marynarka Wojenna Chin oświadczyła 14 dnia, że „grupa uderzeniowa lotniskowca Liaoning została skierowana na wody Zachodniego Pacyfiku w celu przeprowadzenia ćwiczeń”, co „wynika z rocznego planu regularnych manewrów”, jest „zgodne z odpowiednim prawem międzynarodowym oraz praktyką i nie jest wymierzone w żadne konkretne państwo ani cel”. Takie jest stanowisko strony chińskiej. Fakt, że rejon manewrów znajdował się w japońskiej wyłącznej strefie ekonomicznej (EEZ) oraz że Japonia poderwała myśliwce przechwytujące, należy odnotować równolegle z japońskimi komunikatami. EEZ nie stanowi terytorium ani wód terytorialnych.

Wokół Tajwanu tego samego dnia — komunikat Ministerstwa Obrony Tajwanu

Ministerstwo Obrony Narodowej Tajwanu ogłosiło, że od godziny 6:00 rano 14 dnia do 6:00 rano 15 dnia (czasu lokalnego, odpowiednio 7:00 rano czasu koreańskiego) wykryto wokół Tajwanu 15 wylotów chińskich statków powietrznych, 10 okrętów marynarki wojennej oraz 7 jednostek administracji rządowej. Poinformowano, że spośród 15 wylotów 13 przekroczyło linię mediany Cieśniny Tajwańskiej i weszło w strefę identyfikacji obrony powietrznej (ADIZ) w sektorze północnym, środkowym, południowo-zachodnim oraz wschodnim Tajwanu. Siły zbrojne Tajwanu odpowiedziały wykorzystaniem samolotów patrolowych, okrętów wojennych oraz nadbrzeżnych systemów rakietowych. https://x.com/MoNDefense/status/2110536140809719853

ADIZ to strefa wyznaczana samodzielnie przez poszczególne państwa w celach identyfikacyjnych i nie stanowi przestrzeni powietrznej kraju. Mowa tu zatem o „przekroczeniu linii mediany i wejściu w strefę ADIZ”, a nie o „naruszeniu przestrzeni powietrznej”. Sama linia mediany jest koncepcją stosowaną przez Tajwan, a Chiny stoją na stanowisku, że jej nie uznają.

Dzień później liczby te uległy zmniejszeniu. Ministerstwo Obrony Narodowej Tajwanu poinformowało, że od godziny 6:00 rano 15 dnia do 6:00 rano 16 dnia wykryto 8 wylotów statków powietrznych, 9 okrętów wojennych i 7 jednostek rządowych, przy czym wszystkie 8 wylotów przekroczyło linię mediany. Dane te odnoszą się do okresu po przejściu lotniskowca na Morze Południowochińskie, zatem zestawienie obu dni obrazuje tendencję.

Użycie armatek wodnych w rejonie Dongsha (Pratas) — stanowiska obu stron

Na początku tego miesiąca jednostka tajwańskiej Straży Wybrzeża użyła armatek wodnych wobec chińskiego kutra rybackiego, który nie zastosował się do ostrzeżeń w wodach o ograniczonym dostępie w pobliżu archipelagu Dongsha. Straż Wybrzeża podała, że w wyniku tego kuter doznał awarii silnika i został odholowany przez pobliską jednostkę chińską. Wyspy Dongsha znajdują się pod faktyczną jurysdykcją Tajwanu, natomiast Chiny roszczą sobie do nich suwerenność.

Rzecznik Biura ds. Tajwanu przy Radzie Państwa ChRL, Chen Binhua, oświadczył na briefingu 14 dnia, że Chiny posiadają „niepodważalną suwerenność” nad Dongsha i przyległymi wodami, zarzucając stronie tajwańskiej, iż „niebezpiecznie i brutalnie potraktowała kontynentalny statek, złośliwie podsycając konfrontację po obu stronach cieśniny”. Dodał przy tym, że „musi ona ponieść wszelkie konsekwencje tych działań”. Nie sprecyzowano, o jakie konsekwencje chodzi. Strona tajwańska stoi na stanowisku, że były to „normalne czynności egzekwowania prawa”.

USA — publikacja kontraktu na wsparcie logistyczne MQ-9B

Amerykański Departament Wojny (Departament Obrony) w ogłoszeniu o zamówieniach z 15 dnia podał, że przyznał spółce General Atomics Aeronautical Systems kontrakt na logistyczne wsparcie wykonawcy (CLS) dla tajwańskich bezzałogowców MQ-9B o wartości 38 766 471 USD. Jest to umowa z jednym wykonawcą w ramach procedury Foreign Military Sales (FMS), a prace będą realizowane w Poway w Kalifornii do 31 sierpnia 2029 roku. Faktyczna data zawarcia umowy to 1 października, natomiast ogłoszenie nastąpiło 15 dnia. Należy wyraźnie odróżnić, że nie jest to zgoda na sprzedaż nowego uzbrojenia, lecz umowa na obsługę i wsparcie wcześniej zakupionych maszyn.

Perspektywa Japonii — Keen Sword 27

Oficjalne konto rzecznika prasowego Ministerstwa Obrony podało, że podczas konferencji prasowej 16 dnia minister obrony Koizumi otrzymał pytania dotyczące aktywności chińskiej marynarki wojennej na Pacyfiku oraz wspólnych japońsko-amerykańskich manewrów integracyjnych 'Keen Sword 27'. https://x.com/PressSec_JMOD/status/2110923362222661925

Dodatkowo zweryfikowany oficjalny przebieg — skład grupy i metody monitorowania podczas przejścia przez Miyako w 2021 roku

Analiza wcześniejszych komunikatów Połączonego Sztabu Japonii pozwala porównać format, w jakim Japonia odnotowuje przejścia grupy Liaoninga przez cieśninę Miyako. Gdy na początku kwietnia 2021 roku Liaoning wychodził na Pacyfik, zidentyfikowana przez Japonię formacja liczyła łącznie 6 jednostek, w tym Liaoninga, niszczyciele, fregaty i okręt zaopatrzeniowy, a do działań dozorowych skierowano niszczyciel Morskich Sił Samoobrony Suzutsuki oraz samoloty patrolowe P-1 i P-3C. W komunikacie z października 2026 roku skład formacji określono na 4 okręty wraz z lotniskowcem, jako jednostkę dozorującą wskazano Yugiri, a platformy lotnicze to P-1 i P-3C. Wyszczególnianie liczby jednostek i rodzajów środków obserwacji w identycznym formacie jak w dawnych komunikatach służy temu, by czytelnik nie odbierał obecnego rejsu jako jednostkowego incydentu, lecz jako punkt w gromadzonej przez Japonię kronice aktywności. Różnicy w liczbie okrętów między rokiem 2021 a 2026 nie należy jednak interpretować bezpośrednio jako wzrostu lub spadku siły uderzeniowej grupy. Japońskie komunikaty odzwierciedlają jedynie zakres potwierdzonych obserwacji i nie wykluczają obecności jednostek niewykrytych przez Japonię ani środków wsparcia nieujawnionych przez Chiny.

W kolejnym komunikacie z 27 kwietnia 2021 roku osobno odnotowano start chińskiego śmigłowca pokładowego oraz poderwanie myśliwców japońskich Powietrznych Sił Samoobrony. Wskazuje to, że japońskie raporty tradycyjnie rozdzielają ruchy okrętów, aktywność lotnictwa pokładowego oraz reakcje Sił Samoobrony na odrębne kategorie. Fakt, że w komunikacie z 15 dnia w 2026 roku pojawiła się liczba około 10 startów i lądowań myśliwców pokładowych, jest kontynuacją tej samej metody ewidencjonowania. Liczba tych operacji nie odzwierciedla całościowej skali operacji lotniczych podczas manewrów, lecz jedynie liczbę potwierdzoną przez Japonię w danym akwenie.

Nowo zbadane i uzupełnione tło — historia Liaoninga i przebieg wdrożenia MQ-9B

Aby właściwie ocenić obecną aktywność Liaoninga, należy oddzielić historię samego okrętu. Władze Chin ogłosiły 25 września 2012 roku w Dalianie, że pierwszy chiński lotniskowiec Liaoning został oficjalnie przekazany i przyjęty do służby w marynarce wojennej. Numer burtowy 16 obowiązuje od tego momentu. Początkowe zadania wskazane przez rząd chiński podczas wejścia do służby obejmowały badania naukowe, eksperymenty oraz szkolenie wojskowe. Z tego względu zaraportowana przez Japonię w 2026 roku aktywność Liaoninga to rejs pełnomorski okrętu znajdującego się w 14. roku służby, mający inny charakter niż pierwszy publiczny rejs nowego lotniskowca. Fakt, że Połączony Sztab Japonii podaje w komunikatach numery burtowe lotniskowca i okrętów eskorty, wynika z potrzeby śledzenia trasy tej samej formacji dzień po dniu i porównywania jej z dotychczasową dokumentacją, a nie z jednostkowej obserwacji.

Historię programu tajwańskich MQ-9B również należy oddzielić od bieżącego kontraktu na wsparcie logistyczne. Agencja Współpracy w Dziedzinie Bezpieczeństwa Obronnego USA (DSCA) poinformowała 3 listopada 2020 roku o notyfikowaniu Kongresowi potencjalnej sprzedaży na rzecz Biura Przedstawicielstwa Gospodarczego i Kulturalnego Tajpej w Stanach Zjednoczonych (TECRO) czterech uzbrojonych zdalnie sterowanych bezzałogowców MQ-9B, dwóch stacjonarnych stacji kontroli naziemnej oraz dwóch mobilnych stacji kontroli o szacowanej wartości około 600 milionów USD. Wśród ujawnionego wówczas wyposażenia znalazły się m.in. wielospektralne systemy celownicze MX-20, morskie wielozadaniowe radary patrolowe SeaVue oraz systemy wsparcia elektronicznego. Następnie notyfikacja o rozszerzeniu i modernizacji opublikowana w Rejestrze Federalnym w 2023 roku podniosła szacowaną wartość całego programu do 752 milionów USD. W świetle tej chronologii opublikowany w październiku 2026 roku przez Departament Wojny kontrakt na logistyczne wsparcie wykonawcy (CLS) o wartości 38 766 471 USD staje się wyraźnie rozpoznawalny jako umowa wsparcia eksploatacji i utrzymania programu notyfikowanego w 2020 roku, a nie zakup nowych maszyn. Porównywanie zgody na nową sprzedaż z kontraktem wsparcia logistycznego w tej samej kategorii finansowej lub opisywanie go jako przekazania nowej broni jest niezgodne ze strukturą źródłową DSCA.

Podany 14 dnia przez Połączony Sztab skład grupy — Liaoning oraz 3 niszczyciele — pozostał niezmieniony (łącznie 4 jednostki) także w kolejnym komunikacie z 15 dnia, mówiącym o przemieszczeniu się w kierunku Morza Południowochińskiego. Zarówno raporty japońskie z 14, jak i 15 dnia opierają się na założeniu tej samej 4-okrętowej formacji, podczas gdy Marynarka Wojenna Chin nie ujawniła szczegółowej struktury grupy w analogicznym stopniu.

Konieczne jest także sprecyzowanie geograficznego charakteru incydentu w rejonie Dongsha. Archipelag Dongsha to wyspy w północnej części Morza Południowochińskiego, znajdujące się pod faktyczną jurysdykcją Tajwanu, do których prawa roszczą sobie Chiny, stanowiące odrębne zagadnienie z zakresu egzekwowania prawa morskiego, niezwiązane bezpośrednio z linią mediany Cieśniny Tajwańskiej ani tajwańską strefą ADIZ. Użycie armatek wodnych przez tajwańską Straż Wybrzeża nie powinno być zestawiane w jednej tabeli ze statystykami naruszeń ADIZ przez wojskowe statki powietrzne i okręty. Podobnie reakcja chińskiego Biura ds. Tajwanu nie stanowiła komunikatu o manewrach wojskowych, lecz oświadczenie polityczne skupione wokół kwestii suwerenności i egzekwowania prawa przez obie strony cieśniny. Żaden oficjalny dokument po stronie tajwańskiej ani chińskiej nie łączy obu tych kwestii w jedną wspólną operację militarną wyłącznie z powodu zbieżności dat.

Zweryfikowano również dodatkowy oficjalny fakt określający pozycję Liaoninga w chińskich siłach morskich. Chińska państwowa agencja Xinhua podała, że Shandong — pierwszy lotniskowiec zbudowany samodzielnie przez Chiny i zarazem drugi w ich flocie — został przekazany i wprowadzony do służby 17 grudnia 2019 roku w Sanya na terenie prowincji Hainan, otrzymując numer burtowy 17. W oficjalnych doniesieniach wyraźnie odróżnia się Liaoninga, będącego pierwszym chińskim lotniskowcem powstałym na bazie przebudowanego kadłuba sprowadzonego z zagranicy, od Shandonga, stanowiącego pierwszą jednostkę zbudowaną w kraju. Śledzona przez Japonię w 2026 roku formacja Liaoninga nie jest tożsama z całością chińskiego potencjału lotniskowcowego i różni się od grup skupionych wokół innych okrętów o odmiennych nazwach i numerach burtowych.

Dalszy rozwój wydarzeń

Kluczowymi punktami obserwacji pozostaje to, czy formacja Liaoninga przeprowadzi dodatkowe ćwiczenia na Morzu Południowochińskim oraz czy podczas trwania manewrów Keen Sword 27 marynarka Chin ponownie wyjdzie poza Pierwszy Łańcuch Wysp. W rejonie wysp Dongsha ewentualny wzrost aktywności patroli chińskiej straży przybrzeżnej wymagać będzie weryfikacji na podstawie komunikatów tajwańskiej Straży Wybrzeża.

Źródła: Komunikat prasowy Połączonego Sztabu Japonii: https://www.mod.go.jp/js/press/index-en.html (komunikaty z 14.10 i 15.10) - Komunikat Ministerstwa Obrony Narodowej Tajwanu z 15.10: https://www.mnd.gov.tw/En/Publication/87996 - Oświadczenie Marynarki Wojennej Chin z 14.10 (potwierdzone cytowaniami w USNI i The Japan Times) - Briefing Biura ds. Tajwanu z 14.10 (potwierdzony depeszą Reutersa) - Rejestr kontraktów Departamentu Wojny USA z 15.10: https://www.war.gov/News/Contracts/Contract/Article/4626623/contracts-for-oct-15-2026/ - X: @jointstaffpa, @ModJapan_jp, @MoNDefense, @PressSec_JMOD - Komunikat rządu Chin z 2012-09-25 o przekazaniu i wejściu do służby Liaoninga: https://www.gov.cn/jrzg/2012-09/25/content_2232694.htm - Notyfikacja DSCA z 2020-11-03 o potencjalnej sprzedaży MQ-9B dla Tajwanu: https://www.dsca.mil/press-media/major-arms-sales/taipei-economic-and-cultural-representative-office-united-states-18 - Notyfikacja z Rejestru Federalnego USA z 2024-10-07 dot. rozszerzenia programu MQ-9B (przedruk protokołu Kongresu z 2023 r.): https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2024-10-07/html/2024-23112.htm - Komunikat Połączonego Sztabu Japonii z 2021-04-27 dot. ruchów okrętów Marynarki Wojennej Chin: https://www.mod.go.jp/js/pdf/2021/p20210427_01.pdf - Relacja agencji Xinhua z 2019-12-17 dot. przekazania i wejścia do służby lotniskowca Shandong: https://www.xinhuanet.com/english/2019-12/17/c_138638048.htm