Ambasador Chin: „Gdybyśmy użyli siły, moglibyśmy łatwo wygrać”… Filipińskie MSZ: „Wygląda to na słabo zawoalowaną groźbę użycia siły”

https://x.com/Chinaembmanila/status/2110642630472479121

Ambasador Chin na Filipinach Jing Quan (井泉) powiedział 15 października podczas wydarzenia „Diliman Dialogue” w Manili na Filipinach: „Gdybyśmy użyli siły, moglibyśmy łatwo wygrać, ale nie używamy siły. Kochamy pokój” — poinformowała Ambasada Chin na Filipinach. Departament Spraw Zagranicznych Filipin w oświadczeniu wydanym tego samego wieczoru wyraził „ubolewanie”, stwierdzając, że uwaga ta „wygląda na słabo zawoalowaną groźbę użycia siły”. Ambasada Chin odpowiedziała 16 października, zarzucając „selektywne cytowanie i nadinterpretację”, a prezydent Filipin Ferdinand Marcos Jr. oświadczył, że jest to kwestia do „bezpośredniego omówienia z ambasadorem”, jak podał Philippine Star.

Chronologia wypowiedzi i oświadczeń

Według sesji pytań i odpowiedzi opublikowanej 16 października na oficjalnym koncie ambasady Chin w serwisie X, wypowiedź ambasadora Jing Quana była odpowiedzią na nazwanie Chin przez ministra obrony Filipin „wichrzycielem”. Fragmentem wspólnie przytaczanym w wersji opublikowanej przez ambasadę oraz w zapisach lokalnych mediów, takich jak Philippine Star czy GMA, są słowa: „Gdybyśmy użyli siły, moglibyśmy łatwo wygrać” oraz „Kochamy pokój”. Powyższy cytat stanowi fragment zgodnie przekazywany przez ambasadę i lokalne media.

https://x.com/Chinaembmanila/status/2110952204698075338

Departament Spraw Zagranicznych Filipin wydał oświadczenie 15 października po godzinie 22:00 w imieniu rzecznika Rogelio Villanuevy Jr. Departament opublikował oświadczenie również na swoim oficjalnym koncie w serwisie X. W oświadczeniu wskazano, że „dobór słów przez ambasadora Chin Jing Quana w dniu dzisiejszym jest godny ubolewania. W kontekście złożonych relacji dwustronnych słowa, które można postrzegać jako słabo zawoalowaną groźbę użycia siły, nie są pomocne”. Oświadczenie zostało zamieszczone na oficjalnym koncie Departamentu Spraw Zagranicznych w serwisie X. Działaniem departamentu było wydanie oświadczenia, a nie formalny protest czy wezwanie ambasadora.

https://x.com/DFAPHL/status/2110748625823514645

Ambasada Chin opublikowała odpowiedź rano 16 października na swoim oficjalnym koncie w serwisie X. Ambasada stwierdziła: „Ambasada Chin ubolewa nad wydaniem takiego oświadczenia przez Departament Spraw Zagranicznych Filipin” i dodała, że „takie selektywne cytowanie i nadinterpretacja pokazują, że wciąż pozostaje długa droga do wspierania skutecznej komunikacji i dialogu między Chinami a Filipinami”. Chociaż obie strony użyły tego samego słowa „ubolewanie” w odniesieniu do reakcji oponenta, Filipiny zakwestionowały samą wypowiedź ambasadora, podczas gdy Chiny skrytykowały sposób cytowania przyjęty w oświadczeniu Departamentu Spraw Zagranicznych.

https://x.com/Chinaembmanila/status/2110904895167660497

Prezydent Marcos powiedział 16 października, że uwagi ambasadora „brzmią bardzo jak groźba”, a nie jak wypowiedź dyplomatyczna, jak podał na wyłączność Philippine Star. Zapytany o to, czy wezwie ambasadora, prezydent miał odpowiedzieć: „To kwestia, którą omówię bezpośrednio z ambasadorem”, wyjaśniając, że chce zrozumieć, co dokładnie ambasador miał na myśli. Słowa te nie znalazły się w oficjalnym zapisie biura prasowego prezydenta Filipin. Sformułowanie prezydenta jest bliższe ocenie chęci bezpośredniej rozmowy niż decyzji o wezwaniu dyplomaty.

Dlaczego ta wypowiedź stała się problemem

Oba kraje spierają się na Morzu Południowochińskim. Filipiny nazywają wody wewnątrz swojej wyłącznej strefy ekonomicznej „Morzem Zachodniofilipińskim”, podczas gdy Chiny uważają te same wody za część Morza Południowochińskiego. Powszechnie przyjętą nazwą tego akwenu jest Morze Południowochińskie, a Filipiny określają je mianem Morza Zachodniofilipińskiego. Scarborough Shoal nosi filipińską nazwę Bajo de Masinloc, a chińską – Huangyan Dao. W rejonie tym wielokrotnie dochodziło do konfrontacji między filipińską a chińską strażą przybrzeżną, lecz tym razem departament i ambasada wymieniły oświadczenia wokół jednego zdania ambasadora, a nie w związku z okrętami czy armatkami wodnymi.

Datowanym precedensem jest orzeczenie arbitrażowe Stałego Trybunału Arbitrażowego (PCA) z 12 lipca 2016 roku. Trybunał orzekł, że chińskie roszczenia do wód Morza Południowochińskiego nie mają podstaw prawnych, jednak Chiny podtrzymują stanowisko o nieuznawaniu tego orzeczenia. Departament Spraw Zagranicznych Filipin nie wspomniał bezpośrednio o wyroku arbitrażowym w obecnym oświadczeniu. Jednakże powodem, dla którego słowa ambasadora o możliwości „łatwego wygrania” zostały odebrane na Filipinach jako groźba, jest fakt, że różnice stanowisk obu państw dotyczące sporu morskiego i orzeczenia pozostają niezmienne.

Miejsce wygłoszenia uwagi również tworzy kontekst. „Diliman Dialogue” było wydarzeniem publicznym, a słowa ambasadora padły w formule pytań i odpowiedzi z dziennikarzami, a nie w trakcie zamkniętych konsultacji dyplomatycznych. Dlatego też Departament Spraw Zagranicznych Filipin odpowiedział publicznym oświadczeniem zamiast poufnego protestu, a Ambasada Chin odparła je publicznym wpisem w serwisie X. Ponieważ obie strony zapisały swoje stanowiska w publicznych dokumentach w odniesieniu do interpretacji jednego zdania, kolejnym krokiem będzie to, która strona pierwsza złagodzi swój ton.

Rzecznik Filipińskiej Straży Wybrzeża Jay Tarriela napisał 15 października na swoim koncie w serwisie X, że uwagi ambasadora miały charakter bezpośredniej groźby. Wpis rzecznika Tarrieli był publiczną reakcją rzecznika filipińskiej agencji rządowej, lecz podmiot publikujący różni się od Departamentu Spraw Zagranicznych. Oświadczenie Departamentu Spraw Zagranicznych oraz wpis rzecznika straży przybrzeżnej pochodzą od różnych organów. Fakt, że poziom ekspresji agencji operacyjnej różnił się od tonu władz dyplomatycznych tuż po incydencie, stanowił również część tła, które doprowadziło do wypowiedzi prezydenta następnego dnia.

Ramy konsultacyjne wcześniej ustanowione przez oba kraje w celu deeskalacji napięć

Jeszcze przed tą wymianą oświadczeń Filipiny i Chiny uruchomiły odrębne kanały w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa starć na morzu. Według komunikatu Departamentu Spraw Zagranicznych Filipin oba kraje przeprowadziły 2 lipca 2024 roku w Manili 9. posiedzenie Dwustronnego Mechanizmu Konsultacyjnego (BCM) w sprawie Morza Południowochińskiego. Wiceminister spraw zagranicznych Filipin Maria Theresa Lazaro oraz wiceminister spraw zagranicznych Chin Chen Xiaodong potwierdzili swoje stanowiska dotyczące płycizny Ayungin Shoal, zgadzając się na deeskalację napięć w sposób nienaruszający stanowisk żadnej ze stron. Podczas tego samego spotkania obie strony podpisały porozumienie o usprawnieniu mechanizmu komunikacji morskiej między Filipinami a Chinami, pozostawiając szczegóły jego praktycznego funkcjonowania do dalszych dyskusji (Departament Spraw Zagranicznych Filipin, 2024-07-02).

Następnie, 21 lipca 2024 roku, Departament Spraw Zagranicznych Filipin ogłosił, że osiągnięto tymczasowe porozumienie w sprawie zasad i podejścia mających na celu unikanie nieporozumień i błędnych ocen podczas filipińskich misji rotacyjnych i zaopatrzeniowych dla BRP Sierra Madre na Ayungin Shoal. Departament zaznaczył, że porozumienie to będzie regularnie rewidowane w ramach BCM i nie narusza stanowiska żadnej ze stron w odniesieniu do Morza Południowochińskiego. Jednocześnie Filipiny oświadczyły, że zgodnie z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS) podtrzymują stanowisko, iż Ayungin Shoal leży w obrębie ich wyłącznej strefy ekonomicznej i szelfu kontynentalnego (Departament Spraw Zagranicznych Filipin, 2024-07-21).

Konsultacje te nie powstały jako wydarzenie jednorazowe. W komunikacie po 9. spotkaniu odnotowano, że poprzednia, 8. sesja BCM odbyła się 17 stycznia 2024 roku w Szanghaju, a sesja plenarna miała miejsce po roboczych spotkaniach przygotowawczych w Manili i Pekinie. Departament podał, że strona filipińska bezpośrednio przekazała Chinom wolę obrony swoich interesów, suwerenności, praw suwerennych i jurysdykcji na Morzu Zachodniofilipińskim.

Najnowszym etapem BCM było 10. posiedzenie zorganizowane 16 stycznia 2025 roku w Xiamen w Chinach. Departament Spraw Zagranicznych Filipin ogłosił, że obie strony potwierdziły pozytywne rezultaty tymczasowego porozumienia w sprawie zaopatrzenia Ayungin i zgodziły się kontynuować jego wdrażanie, a także reaktywować platformę współpracy straży przybrzeżnych. Ponieważ ramy te zostały pierwotnie zaprojektowane w celu zarządzania sytuacjami kryzysowymi na morzu, takimi jak zbliżanie się okrętów czy misje zaopatrzeniowe, żadne z ministerstw spraw zagranicznych nie poinformowało, czy spory dotyczące publicznych wypowiedzi podczas wydarzeń ambasady będą rozpatrywane w tej samej procedurze. W dalszej kolejności pozostaje kwestia, czy sprawa tej wypowiedzi trafi do porządku obrad kolejnego posiedzenia BCM oraz harmonogramu wznowienia współpracy straży przybrzeżnych.

Ramy roszczeń morskich ugruntowane przez prawo krajowe i wyrok arbitrażowy

Kongres Filipin przeniósł również roszczenia morskie do przepisów prawa krajowego. Ustawa Republikańska nr 12064, czyli „Ustawa o strefach morskich Filipin”, opublikowana w materiałach legislacyjnych Senatu Filipin oraz w bibliotece elektronicznej Sądu Najwyższego Filipin, została podpisana 7 listopada 2024 roku. W oparciu o Konstytucję oraz Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku ustawa ta deklaruje strefy morskie podlegające jurysdykcji Filipin i określa wyłączną strefę ekonomiczną na odległość do 200 mil morskich od linii podstawowych (Ustawa Republikańska Filipin nr 12064). Chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych w osobnym oświadczeniu z kolejnego dnia, 8 listopada 2024 roku, skrytykowało ustawę za bezprawne włączenie Huangyan Dao i większości archipelagu Nansha do filipińskich stref morskich oraz próbę umocnienia orzeczenia arbitrażowego w sprawie Morza Południowochińskiego poprzez ustawodawstwo krajowe. Chińskie MSZ stwierdziło ponadto, że wejście w życie tej ustawy nie wpływa na suwerenność terytorialną ani prawa i interesy morskie Chin, a jeśli Filipiny podejmą jakiekolwiek działania naruszające lub prowokacyjne na podstawie tego prawa, Chiny zareagują stanowczo (Ministerstwo Spraw Zagranicznych Chin, 2024-11-08). Oba dokumenty dowodzą, że jeszcze przed obecną wypowiedzią ambasadora oba kraje utrwaliły odmienne języki prawne w odniesieniu do tego samego obszaru morskiego.

W komunikacie prasowym z 12 lipca 2016 roku, opublikowanym przez Stały Trybunał Arbitrażowy, zawarto także szczegółowe rozstrzygnięcia leżące u podstaw obecnego sporu. Trybunał uznał, że Chiny nie mają podstaw prawnych do roszczenia praw historycznych wykraczających poza uprawnienia wynikające z Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza w obrębie tzw. „linii dziewięciu kresek”, a Mischief Reef i Second Thomas Shoal to wyniesienia pływowe leżące w wyłącznej strefie ekonomicznej i szelfie kontynentalnym Filipin. Trybunał orzekł również, że Chiny naruszyły suwerenne prawa Filipin, ingerując w filipińskie rybołówstwo i poszukiwania ropy naftowej oraz budując sztuczne wyspy na Mischief Reef bez zgody Filipin (Komunikat prasowy Stałego Trybunału Arbitrażowego, 2016-07-12). Ponieważ rząd chiński podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko o odrzuceniu wyroku, nowo uchwalone prawo krajowe oraz treść wcześniejszego orzeczenia nieustannie nakładają się na interpretację wypowiedzi ambasadora w oświadczeniach obu stron. Artykuł 19 tekstu filipińskiej ustawy stanowi, że wchodzi ona w życie po upływie 15 dni od publikacji w Dzienniku Urzędowym lub w gazetach o obiegu ogólnokrajowym, co oznacza, że sama treść ustawy rozróżnia dzień podpisania (7 listopada) od momentu wejścia w życie. Oświadczenie chińskiego MSZ odniosło się również do opublikowanej równolegle filipińskiej „Ustawy o archipelagowych szlakach morskich”, zarzucając, że szereg jej przepisów jest niezgodnych z prawem międzynarodowym i rezolucjami Międzynarodowej Organizacji Morskiej, oraz wezwało Filipiny do przestrzegania prawa międzynarodowego i nienaruszania uzasadnionych praw innych państw wynikających z prawa międzynarodowego. Dokument z Pekinu z listopada 2024 roku stanowi zatem zapis sprzeciwu nie tylko wobec zasięgu stref morskich, lecz także wobec reżimu żeglugi przez archipelagowe szlaki morskie.

Stanowisko obu stron w jednym zdaniu

• Rząd Chin (Ambasada Chin na Filipinach): Ambasador oświadczył, że nie używa się siły, a oświadczenie filipińskiego Departamentu Spraw Zagranicznych to „selektywne cytowanie i nadinterpretacja” (odpowiedź w serwisie X z 16 października).
• Rząd Filipin (Departament Spraw Zagranicznych / Prezydent): Filipiński resort spraw zagranicznych ocenił, że wypowiedź ambasadora „wygląda na słabo zawoalowaną groźbę użycia siły”, a prezydent powiedział, że „brzmi to jak groźba” i jest to sprawa do bezpośredniego omówienia (oświadczenie z 15 października / doniesienie Philippine Star z 16 października).

Kolejne kroki

• Do 17 października nie ogłoszono harmonogramu spotkania prezydenta Marcosa z ambasadorem Jing Quanem.
• Pozostałymi procedurami są publikacja pełnego tekstu oświadczenia na stronie internetowej Departamentu Spraw Zagranicznych Filipin oraz udostępnienie zapisu wypowiedzi prezydenta przez biuro prasowe pałacu prezydenckiego.
• W planach znajdują się ewentualne dalsze oświadczenia Ambasady Chin oraz pytania w tej sprawie podczas kolejnego regularnego briefingu prasowego Departamentu Spraw Zagranicznych Filipin.

Źródła

https://x.com/DFAPHL/status/2110748625823514645

https://x.com/Chinaembmanila/status/2110952204698075338

https://x.com/Chinaembmanila/status/2110904895167660497

• Przedruk oświadczenia Departamentu Spraw Zagranicznych Filipin (Inquirer): https://www.inquirer.net/493081/dfa-rebukes-chinese-envoy-over-thinly-veiled-threat-to-use-force-vs-ph/
• Wypowiedź prezydenta Marcosa (Philippine Star, 2026-10-16): https://www.philstar.com/headlines/2026/10/16/2563637/marcos-chinese-ambassadors-force-remark-sounds-very-much-threat
• Strona sprawy orzeczenia arbitrażowego Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2016 r.: https://pca-cpa.org/en/cases/7/
• Departament Spraw Zagranicznych Filipin, komunikat dotyczący 9. BCM (2024-07-02): https://dfa.gov.ph/dfa-news/dfa-releasesupdate/35075-ph-china-convene-9th-bilateral-consultation-mechanism-on-the-south-china-sea
• Departament Spraw Zagranicznych Filipin, ogłoszenie tymczasowego porozumienia w sprawie zaopatrzenia Ayungin (2024-07-21): https://dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/35166-philippines-and-china-agree-on-arrangement-for-rotation-and-resupplying-rore-to-brp-sierra-madre-on-ayungin-shoal
• Departament Spraw Zagranicznych Filipin, komunikat dotyczący 10. BCM (2025-01-16): https://dfa.gov.ph/dfa-news/dfa-releasesupdate/36032-philippines-and-china-convene-10th-bilateral-consultation-mechanism-on-the-south-china-sea-2
• Ustawa Republikańska Filipin nr 12064 (Biblioteka Elektroniczna Sądu Najwyższego Filipin): https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/98027
• Ministerstwo Spraw Zagranicznych Chin, oświadczenie dotyczące Ustawy o strefach morskich Filipin (2024-11-08): https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/wjbxw/202411/t20241108_11523786.html
• Komunikat prasowy Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2016-07-12: https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf